+ افزایش اندازه | - کاهش اندازه

    دکمه اشتراک گذاری تلگرام

ابن عربی: شرافت ، فضیلت و برکت روز عاشورا ! صوم عاشورا ، کفاره گناهان یک سال!

دیدگاه شیعیان و اهل سنت درباره حكم روزه روز عاشورا متفاوت می باشد .

دیدگاه اهل سنت درباره روزه در روز عاشورا

با بررسی روایات موجود در منابع اهل سنت، تعارض آشکار و اضطراب و خدشه متون آنها را مشاهده می کنیم؛ برخی از این روایات بر روزه روز عاشورا تاکید می کنند و برخی دیگر خلاف آن را ثابت می کنند. مثلا در صحیح مسلم، کتاب الصوم، صوم یوم عاشورا به نقل از ابن مسعود آمده است که: «قبل از نزول حکم روزه ماه رمضان، روز عاشورا را روزه می گرفتند اما پس از آن، روزه عاشورا ترک شد.» از طرف دیگر در بعضی از این روایات آمده است که اهل جاهلیت، عاشورا را روزه می گرفتند و پیامبر صلی الله علیه و آله نیز به تبع آنها آن روز را روزه گرفت! [1] 

در بعضی دیگر آمده که پیامبر صلی الله علیه و آله فضیلت روزه عاشورا را نمی دانست اما پس از هجرت به مدینه از یهود آموخت و به آن عمل کرد. [2] 

آیا ممکن است پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) با علم لدنی خود ، حکم مساله ای را نداند و آنرا از اهل کتاب بیاموزد!؟ ضمن اینکه در میان اهل کتاب چنین روزه ای وجود ندارد و اساسا آنها روزی به نام عاشورا نمی شناسند. تعارض مذکور و مطالب عجیب بعضی از این روایات، این احتمال را بسیار تقویت می کند که این روایات از محصولات بنی امیه است و آنها برای سرور و شادی در عاشورا، استحباب روزه این روز را جعل کردند و به تدریج این امر به سنتی در میان اهل سنت تبدیل شد[3] و این همان مطلبی است که در زیارت عاشورا آمده است: “اللهم ان هذا یوم تبرکت به بنی امیه” و  “هذا یوم فرحت به آل زیاد و آل مروان بقتلهم الحسین صلوات الله علیه”.

 

روایات اهل بیت علیهم السلام درباره روزه در روز عاشورا

1 )  “سئل الامام الرضا (علیه السلام) عن صوم یوم عاشورا، قال: عن صوم ابن مرجانه تسالنی ذلک یوم صامه الادعیاء من آل زیاد لقتل الحسین (علیه السلام) : از امام رضا (علیه السلام) درباره روزه روز عاشورا سوال کردند. حضرت فرمود: آیا از روزه پسر مرجانه سوال می کنید؟ روز عاشورا، روزی است که ناپاکان از آل زیاد به خاطر ] سرور و شادی ناشی از [ کشتن امام حسین (علیه السلام) آنرا روزه گرفتند [4] . 

2 ) امام رضا (علیه السلام) می فرماید: “روز عاشورا، روز روزه نیست بلکه روز حزن و مصیبتی است که برای اهل آسمان و زمین و همه مومنان وارد شد و روز شادی و سرور پسر مرجانه و آل زیاد و اهل آتش است.”

3 ) مرحوم کلینی در کافی نقل می کند:امام صادق (علیه السلام) در پاسخ به شخصی که از حکم روزه روز عاشورا سوال کرده بود فرمودند:

یَوْمُ عَاشُورَاءَ فَیَوْمٌ أُصِیبَ فِیهِ الْحُسَیْنُ ع صَرِیعاً بَیْنَ أَصْحَابِهِ وَ أَصْحَابُهُ صَرْعَى حَوْلَهُ عُرَاةً أَ فَصَوْمٌ یَكُونُ فِی ذَلِكَ الْیَوْمِ كَلَّا وَ رَبِّ الْبَیْتِ الْحَرَامِ

روز عاشورا، روزى است كه مصیبت حسین علیه السلام و بر خاك افتادن او میان یارانش، پیش آمد و یارانش نیز برهنه، بر گِرد او بر زمین افتاده بودند. آیا در چنین روزى، روزه مى‏گیرند؟ سوگند به پروردگار كه چنین کاری هرگز، روا نیست.

سپس فرمود: فَمَنْ صَامَهُ أَوْ تَبَرَّكَ بِهِ حَشَرَهُ اللَّهُ مَعَ آلِ زِیَادٍ

هر کس این روز را روزه بگیرد یا آن را مبارک بدارد؛ خداوند متعال او را با آل زیاد محشور می گرداند.[5] 

4 ) راوي مي‏گويد: از امام باقر عليه السلام در باره صوم روز عاشوراء سئوال نمودم؛ حضرت فرمودند: صوم متروك بنزول شهر رمضان، والمتروك بدعة.

 روزه‏اي است كه با وجوب روزه ماه رمضان ترك گرديد و روزه گرفتن در روزه متروك بدعت محسوب مي‏گردد.[6] 

5 ) از امام صادق عليه السلام راجع به روزه گرفتن در روز عاشوراء سئوال مي‏كند حضرت مي ‏فرمايد:

 ذاك يوم قتل فيه الحسين عليه السلام، فإن كنت شامتا فصم. ثم قال: إن آل أمية عليهم لعنة الله ومن أعانهم على قتل الحسين من أهل الشام، نذروا نذرا إن قتل الحسين عليه السلام وسلم من خرج إلى الحسين عليه السلام وصارت الخلافة في آل أبي سفيان، أن يتخذوا ذلك اليوم عيدا لهم، وأن يصوموا فيه شكرا، ويفرحون أولادهم، فصارت في آل أبي سفيان سنّة إلى اليوم في الناس، واقتدى بهم الناس جميعا، فلذلك يصومونه ويدخلون على عيالاتهم وأهاليهم الفرح ذلك اليوم. ثم قال: إن الصوم لا يكون للمصيبة، ولا يكون إلا شكرا للسلامة، وإن الحسين عليه السلام أصيب، فإن كنت ممن أصبت به فلا تصم، وإن كنت شامتا ممن سرك سلامة بني أمية فصم شكرا لله تعالى.

 روز عاشورا روز شهادت امام حسين عليه السلام است. اگر مي‏خواهي به حسين شماتت كني (از بلايي كه به آنها وارد شده اظهار خشنودي كني) در روز عاشورا روزه بگير. بني اميه لعنه اللَّه عليهم و آن افرادي از اهل شام كه آنان را در كشتن حسين اعانت نمودند نذر كردند: اگر حسين كشته شود و اشخاصي كه از آنان بر حسين عليه السلام خروج كرده‏اند سالم بمانند و مقام خلافت نصيب آل ابو سفيان شود روز عاشورا را براي خود عيد قرار دهند و آن روز را براى شكرگزارى روزه بگيرند. لذا اين موضوع تا امروز بين مردم سنت و معمول شد و مردم عموما به آنان اقتدا كردند. آري به اين علت است كه روز عاشورا را روزه مي‏گيرند و در اين روز اهل و عيال خود را مسرور مي‏كنند. سپس حضرت فرمود: آري! روزه اين روز براي مصيبت نيست. چون فقط براي سپاس از جهت سلامتي بني اميه است. حسين عليه السلام در اين روز مصيبت ديده ‏است، اگر تو هم مصيبت زده هستي اين روز را روزه نگير و اگر از كساني هستي كه قصد شماتت اهل بيت را داشته و سلامت بني اميّه تو را خشنود كرده اين روز را روزه بدار.[7]

6 ) در روايتي ديگر زيد نرسي از زراره اين‌گونه نقل مي‌كند:

عن زيد النرسي قال: سمعت عبيد بن زرارة يسأل أبا عبد الله عليه السلام عن صوم يوم عاشورا فقال: من صامه كان حظه من صيام ذلك اليوم حظ ابن مرجانة وآل زياد. قال: قلت: وما كان حظهم من ذلك اليوم؟ قال: النار أعاذنا الله من النار ومن عمل يقرب من النار.

زيد نرسي مي‌گويد: از عبيد بن زراره شنيدم كه از أبا عبد الله عليه السلام راجع به روزه عاشورا سؤال نمود. حضرت فرمود: كسي كه اين روز را روزه بدارد حظ و نصيبش از اين روز همان خواهد بود كه ابن مرجانه و آل زياد از اين روز بردند. مي‌گويد: گفتم حظ و نصيب آنان در اين روز چه بود؟ فرمود: آتش جهنم! و به خدا پناه مي‌بريم از عملي كه نتيجه آن آتش باشد![8] 

7 ) محمد بن يعقوب عن الحسين بن علي الهاشمي عن محمد بن الحسين عن محمد بن سنان (عن أبان عن عبد الملك) قال: سألت أبا عبد الله عليه السلام عن صوم تاسوعاء وعاشوراء من شهر المحرم؟ فقال:… ما هو يوم صوم. وما هو إلا يوم حزن ومصيبة دخلت على أهل السماء وأهل الأرض وجميع المؤمنين. ويوم فرح وسرور لابن مرجانة وآل زياد وأهل الشام. غضب الله عليهم وعلى ذرياتهم…

از أبا عبد الله؛ امام صادق عليه السلام در باره روزه گرفتن تاسوعاء و عاشوراي از ماه محرم سؤال نمودم؟ حضرت فرمود:… اين روز‌ها براي روزه گرفتن نيست، چون اين روز‌ها روز حزن و مصيبت أهل آسمان‌ها و أهل زمين و همه مؤمنين است و روز فرح و سرور ابن مرجانه و آل زياد و أهل شام است، كه غضب خدا بر آنان و ذريه آنان باد…[9]

و بسياري از روايات ديگر كه در اين مجال به همين مقدار بسنده می كنيم.

 

دیدگاه علمای شیعه درباره روزه در روز عاشورا

درباره روزه عاشوراء در ميان علماي شيعه اقوال متعددي وجود دارد :

بعضي از علماي شيعه حكم به حرمت صوم روز عاشوراء داده اند مانند:

مرحوم خوانساري در جامع المدارك: و جزم بعض متأخري المتأخرين بالحرمة ترجيحا للنصوص الناهية وحملا لما دل على الاستحباب على التقية. والظاهر أن هذا أقرب 

بعضي از متأخرين از علماي شيعه، روايات نهي در روزه عاشوراء را ترجيح داده و احاديث استحباب روزه اين روز را حمل بر تقيه نموده‌ و در نتيجه جزم به حرمت نموده‌اند، و ظاهر اين است كه اين نظر اقرب است. [10]

مرحوم محدث بحراني در حدائق: وبالجملة فإن دلالة هذه الأخبار على التحريم مطلقا أظهر ظاهر.

بالجمله اين كه دلالت اين أخبار (صوم يوم عاشوراء) بر تحريم به طور مطلق، أظهر از ظاهر است.[11] 

مرحوم نراقي در مستند الشيعه: فالحق ، حرمة صومه من هذه الجهة. فإنه بدعة عند آل محمد متروكة

نظر صحيح: حرمت روزه اين روز است، چون روزه اين روز نزد آل محمد بدعتي متروك محسوب مي‌شود.[12] 

علامه مجلسی(ره) در این باره می نویسد: روایاتی که گویای ثواب داشتن روزه عاشورا هستند از روی تقیه صادر شده‌اند و آنچه مستحب است و ثواب دارد خودداری از مبطلات روزه از روی حزن و اندوه است تا وقت عصر؛ البته نه به نیت روزه. و در نهایت می‌نویسد: الأحوط ترك صیامه مطلقا؛ بنابر احتیاط واجب به هیچ عنوان نباید روز عاشورا، روزه گرفت.[13] 

 

دیدگاه ابن عربی

اما ابن عربی به کرّات و به انحاء مختلف ، شرافت ، فضیلت و برکت روز عاشورا را یادآور شده ، آن را در زمره ایامی چون ماه مبارک رمضان و روز عرفه و جمعه قرار می دهد و روایاتی را از اسلاف خود در فضیلت و استحباب روزه این روز ذکر می کند .

وی در بابی تحت عنوان “الركبان أصحاب التدبير: شمائلهم و خصائصهم‏” شرافت ، برکت و فضیلت این روز را متذکر می شود و آن را در ردیف ایامی چون ماه مبارک رمضان ، شب قدر ، روز جمعه و روز عرفه قرار می دهد :

فانظر ما أشرف مقامهم إذ حباهم اللَّه من الزمان باشرفه! فإنها” خير من ألف شهر”. فيه زمان رمضان، و يوم الجمعة، و يوم عاشوراء، و يوم عرفة، و ليلة القدر…[14]

همچنین در باب “مراتب التفاضل في الأعمال و الطاعات” درباره ی شرافت ، برکت و فضیلت این روز می گوید :

 (11) و التفاضل على مراتب. فمنها بالسن، و لكن في الطاعة و الإسلام… و يفضل (العمل)، أيضا، بالزمان: فان العمل في رمضان، و في يوم الجمعة، و في ليلة القدر، و في عشر ذى الحجة، و في عاشوراء- أعظم من سائر الأزمان… [15]

در فصلی تحت عنوان “الصوم المندوب إليه‏ ” می گوید :

(263) و سأذكر من ذلك ما هو مرغب فيه بالحال: كالصوم في الجهاد،- و بالزمان: كصوم الاثنين و الخميس، و عرفة، و عاشوراء، و العشر، و شعبان، و أمثال ذلك. و ما هو معين في نفسه من غير تقييده بيوم مخصوص من أيام الجمعة: كعاشوراء، و عرفة. فمن كونه معين الشهر ألحقناه بالزمان، و من كونه مجهولا في أيام الجمعة، لم نقيده بالزمان.- و منه ما هو معين في الشهور: كشهر شعبان. و منه ما هو مطلق في الأيام، مقيد بالشهور:

كالأيام البيض، و صيام ثلاثة أيام من كل شهر (- صوم العشر). و منه ما هو مطلق: كصوم أي يوم شاء. و منه ما هو مقيد بالتوقيت: كصيام داود (- ع-)، صيام يوم و فطر يوم.- و ما يجرى هذا المجرى.

در این فصل به روزه هایی که در برخی حالات مستحب می باشند اشاره خواهم کرد مانند روزه هایی که در وضعیتی خاص همچون جهاد مطلوب است و یا روزه هایی که در زمانی خاص مستحب می باشد همچون روزه در روزهای دوشنبه و پنج شنبه و عرفه و عاشورا و دهم ماه و شعبان و امثال آن … [16]  

در تعیین روز عاشورا می گوید :

(337) اختلفوا: أي يوم هو من‏ المحرم‏؟ فقيل، العاشر، و هو الصحيح، و به أقول.- و قيل: التاسع. 

میان علما اختلاف است که روز عاشورا چندم محرم است؟ یک قول می گوید دهم محرم و قول صحیح و مختار من همین قول است. قول دیگر روز نهم است . [17]

وی درباره ی ثواب و جزای صوم روز عاشورا می گوید :

(من صام يوم عاشوراء كان لصاحبه مشهدان و تجليان)

(338) وصل: الاعتبار.- هنا حكم الاسم” الأول” و” الآخر”.

فمن أقيم في مقام أحدية ذاته، صام العاشر فإنه أول آحاد العقد. و من أقيم في مقام الاسم” الآخر” الإلهي، صام اليوم التاسع فإنه آخر بسائط العدد. و لما كان الصوم- أعنى صوم عاشوراء- مرغبا فيه، و كان فرضه قبل فرض رمضان، على الاختلاف في فرضيته، صح له مقام الوجوب، و كان حكمه حكم الواجب. فمن صامه حصل له قرب الواجب و قرب المندوب‏ إليه. فكان لصاحبه مشهدان و تجليان، يعرفهما من ذاقهما…[18] 

برای کسی که روز عاشورا روزه بگیرد دو شهود و تجلی می باشد … پس کسی که به مقام احدیت ذات برسد، روز دهم (محرم ) را روزه می گیرد … و کسی که در مقام اسم آخر (خدا) باشد روز نهم (محرم) را روزه می گیرد … و روزه گرفتن در روز عاشورا بسیار با فضیلت می باشد و وجوب آن قبل از وجوب روزه ماه رمضان تشریع شده است. البته وجوب روزه در عاشورا  میان علما اختلافی است. گرچه حکم آن وجوب و در حکم واجب است. پس کسی که در این روز (عاشورا) روزه بگیرد به مقام قرب واجب و استحباب می رسد و به دو شهود و تجلی از تجلیات حضرت حق دست پیدا می کند و…

(” صيام يوم عاشوراء كفارة عن السنة التي قبله”)

(339) ذكر مسلم عن أبى قتادة أن رسول اللَّه- ص- قال في صيام يوم عاشوراء:” أحتسب على اللَّه أن يكفر السنة التي قبله”. فقامت حركة يومه في القوة مقام قوى أيام السنة كلها، إذا عومل كل يوم بما يليق به من عبادة الصوم. فحمل (يوم عاشوراء) بقوته، عن الذي صامه، جميع ما أجرم في السنة التي قبله. فلا يؤاخذ بشي‏ء مما اجترح فيها، في رمضان و غيره من الأيام الفاضلة و الليالي، مع كون رمضان أفضل منه، و كذا يوم عرفة، و ليلة القدر، و يوم الجمعة. [19] 

ابن عربی از نقل این روایت نتیجه می گیرد که روزه‌‌‌‌ی روز عاشوراء کفاره‌‌‌‌ی گناهان سال گذشته می‌گردد و روزه در این روز(عاشورا) در طی مراحل سلوک با روزه گرفتن در تمام سال برابری می کند .

إن اللَّه عصمنا من مخالفة الأنبياء و أسقط عنا بعض شرائعهم 

و مما جاء به موسى صوم يوم عاشوراء. فآمنا به، و صمناه عن أمر رسول اللَّه- ص- فرضا- بخلاف عندنا- كما صامه موسى فرضا. ثم إن اللَّه فرض علينا رمضان، و خيرنا في صوم عاشوراء.

فنصومه من طريق الأولوية، فنجمع بين أجر الفريضة فيه و النفل درجة زائدة على المؤمنين من قوم موسى- ع-. و لما” أمرنا- ص- بمخالفة اليهود”، أمرنا بان” نصوم يوما قبل عاشوراء- و هو التاسع- و يوما بعده و هو الحادي عشر”. فقال لنا- ص-:” صوموا يوم عاشوراء و خالفوا فيه اليهود: صوموا قبله يوما و بعده يوما”- و لم يقل:” خالفوا موسى”، فان اللَّه قد عصمنا من مخالفة الأنبياء، بل أسقط اللَّه عنا بعض شرائعهم، كما أسقط عنا بعض ما شرعه لنا. و نحن مؤمنون بكل ناسخ و منسوخ في كل شرع. و لا يلزم عن الايمان وجود العمل، إلا أن يكون العمل مأمورا به.- فبهذا القدر نخالف اليهود. [20] 

خداوند ما را از مخالت انبیاء حفظ کرد و احکام برخی از شرایع انبیاء را از ما برداشت. از جمله احکامی که در شریعت حضرت موسی وجود داشت روزه در روز عاشورا بود و ما نیز به آن ایمان آوردیم و بنابر دستور پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در این روز روزه می گیریم همچنانکه حضرت موسی روزه می گرفت. سپس خداوند روزه گرفتن در ماه رمضان را بر ما واجب نمود که آن بهتر از روزه در روز عاشورا بود. به هر حال ما بین ثواب واجب و مستحب جمع کرده (و هم ماه رمضان  و هم عاشورا را روزه می گیریم) تا در اجر از قوم موسی (که فقط در عاشورا روزه می گرفتند) فضیلت بیشتری کسب کنیم و چون پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به ما دستور داده است که با یهود مخالفت کنید، روز قبل از عاشورا یعنی نهم و روز بعد از عاشورا یعنی یازدهم را هم روزه می گیریم.

(يوم عاشوراء هو العاشر من المحرم)

و قد روينا في ذلك ما يؤيد ما قلناه من أنه اليوم العاشر. و هو أنا روينا من حديث أبى أحمد بن عدى الجرجاني الذي رواه من حديث ابن حيى، عن داود بن على، عن أبيه، عن جده أن النبي- ع- قال:” لئن بقيت إلى قابل لأصومن يوما قبله و يوما بعده”. و الحديث الثاني و هو ما رواه مسلم من حديث الحكم بن الأعرج، قال:” انتهيت إلى ابن عباس، و هو متوسد رداءه في زمزم، فقلت له: أخبرنى عن صوم يوم عاشوراء”. فقال:” إذا رأيت- يا هذا- هلال المحرم فاعدد ثمانيا، و أصبح اليوم التاسع صائما”. قلت:” هكذا كان محمد- ص- يصومه؟” قال:” نعم!”- يعنى لو عاش إلى العام القابل.- يؤيد ما قلناه ما رواه أيضا مسلم عن ابن عباس، قال:” حين صام رسول اللَّه- ص- يوم عاشوراء و أمر بصيامه، قالوا: يا رسول اللَّه! إنه يوم تعظمه اليهود و النصارى. فقال رسول اللَّه- ص-:” إذا كان في العام المقبل- إن شاء اللَّه!- صمنا اليوم التاسع”. قال:” فلم يأت العام المقبل حتى‏ توفى رسول اللَّه- ص-“. فما صام التاسع على أنه عاشوراء- لو صامه-، و صام يوم عاشوراء بتحقيق يوم العاشر من المحرم. فلا ينبغي أن يقال: التاسع هو عاشوراء، مع وجود هذه الأخبار. [21] 

از پیامبر [صلی الله علیه و آله] نقل شده است که فرمود: اگر روز عاشورا را درک کنم روز قبل و روز بعد از آن را هم روزه می گیرم. صحیح مسلم : حکم بن اعرج گفت از بان عباس که بر روی رداء خود در کنار زمزم  قرار گرفته بود ، در رابطه با روزه در روز عاشورا پرسیدم، او گفت : ای مرد اگر حلال ماه محرم را دیدی، هشت روز را بشمار و روز نهم را روزه بگیر پرسیدم : آیا این سیره پیامبر بود ؟ گفت آری . صحیح مسلم، از ابن عباس که گفت : پیامبر در روز عاشورا روزه می گرفت، و به دیگران هم دستور می داد در این روز روزه بگیرند. اصحاب گفتند ای رسول خدا عاشورا روزی است که یهود و نصاری آن را بزرگ می داشتند رسول خدا گفت : اگر سال آینده هم محرم را درک کردیم روز نهم را نیز روزه می گیریم. راوی می گوید : سال بعد آمد و حضرت رسول الله [صلی الله علیه و آله] فوت کرده بودند.


[1] – صحیح بخاری، کتاب الصوم،  ح ۱۷۹۴

[2] – همان، ح ۱۹۰۰، ۳۷۲۶ و ۳۷۲۷

[3] – بنی امیه به شکرانه قتل امام حسین (علیه السلام) به روزه، بسنده نکرده و مساجدی را نیز بنا نمودند

[4] – تهذیب، ۴/۳۰۱

[5] – کافی ۴/۱۴۷

[6] – کافی، ج ۴، ص ۱۴۶، باب صوم عاشوراء و عرفه، حدیث ۴٫

[7] – امالی شیخ طوسی، ص ۶۶۷، رقم‏۱۳۹۷ / ۴٫

[8] – الکافی، ج ۴، ص۱۴۷، شماره ۶ ـ تهذیب، ج۴، ص۳۰۱، شماره۹۱۲ ـ الإستبصار، ج۲، ص۱۳۵، شماره ۴۴۳٫

[9] – وسائل الشیعه (آل البیت)، شیخ حر عاملی، ج ۱۰، ص ۴۶۰٫ح ۱۳۸۴۷٫

[10] – جامع المدارک، مرحوم خوانساری، ج ۲، ص ۲۲۶٫

[11] – الحدائق الناضره، محقق بحرانی، ج ۱۳، ص ۳۷۶٫

[12] – مستند الشیعه، محقق نراقی، ج ۱۰، ص ۴۹۳٫

[13] – مرآه العقول فی شرح أخبار آل الرسول ۱۶/۳۶۱

[14] – الفتوحات المکیه(عثمان یحیى)، ج‏۳، ص: ۲۹۰

[15] – همان ، ج‏۵، ص: ۶۶

[16] – همان ، ج‏۹، ص: ۲۳۴

[17] – همان ، ج‏9، ص: ۳۰۱

[18] – همان 

[19] – همان ، ج‏۹، ص: ۳۰۳

[20] – همان ، ج‏۹، ص: ۳۰۹

[21] – همان ، ج‏۹، ص: ۳۰۹