 اللَّهِ وَ اعْلَمْ رَحِمَكَ اللَّهُ أَنَّ الْمَذْهَبَ الصَّحِيحَ فِي التَّوْحِيدِ مَا نَزَلَ بِهِ الْقُرْآنُ مِنْ صِفَاتِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَانْفِ عَنِ اللَّهِ الْبُطْلَانَ وَ التَّشْبِيهَ فَلَا نَفْيَ وَ لَا تَشْبِيهَ هُوَ اللَّهُ الثَّابِتُ الْمَوْجُودُ تَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يَصِفُهُ الْوَاصِفُونَ وَ لَا تَعْدُ الْقُرْآنَ فَتَضِلَّ بَعْدَ الْبَيَانِ

ترجمه :

15. به دست عبدالملك بن اعين نامه‏اى درباره چند مسئله، به امام صادق (عليه السلام) نوشتم. يكى از آن مسائل اين بود: من را از خداوند آگاه كن كه آيا به صورت و اندازه‏اى وصف مى‏شود؟ خداوند، مرا فداى شما كند! اگر صلاح دانستيد، چيزى به من بنويسيد كه عقيده صحيحى از توحيد خداوند باشد. آن حضرت به دست عبدالملك بن اعين به من نوشتند: خداوند تو را رحمت كند! از توحيد و اعتقادى كه در منطقه شما (درباره توحيد) است، پرسيده‏اى؟

بزرگ است خدايى كه مانند او چيزى نيست و شنواى بينا است. خداوند از آن چه وصف كننده‏ها توصيف كرده و از آن چه او را به مخلوقش تشبيه كرده‏اند و بر او دروغ بسته‏اند، بزرگ‏تر است.

خدا، تو را رحمت كند! بدان كه عقيده صحيح درباره توحيد، آن چيزى است كه درباره صفات خدا، در قرآن نازل شده است. نبودن خدا و شبيه دانستن او به چيزى را، نفى و انكار كن. نه نفى خدا و نه تشبيه خدا (هيچ كدام) صحيح نيست. او خدايى ثابت و (در خارج) موجود است. از آن چه وصف كنندگان، او را وصف مى‏كنند، بالاتر است و از قرآن زياده روى نكن، زيرا بعد از آن كه (همه چيز را قرآن) بيان كرده است (و تو مسير ديگرى را انتخاب كرده باشى) گمراه خواهى شد.

16 حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى الْعَطَّارُ رَحِمَهُ اللَّهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ كَتَبْتُ إِلَى أَبِي الْحَسَنِ ع أَسْأَلُهُ عَنِ الْجِسْمِ وَ الصُّورَةِ فَكَتَبَ سُبْحَانَ مَنْ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ وَ لَا جِسْمٌ وَ لَا صُورَةٌ

ترجمه :

16. سهل بن زياد از بعضى ياران خود نقل مى‏كند كه مى‏گويد: به ابوالحسن (امام موسى كاظم عليه السلام) نوشتم و از ايشان درباره جسم و صورت داشتن خداوند پرسيدم. آن حضرت نوشتند: پاك است كسى كه چيزى مثل او نيست، او نه جسم و نه صورت دارد.

17 حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى الْعَطَّارُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ الآْدَمِيِّ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ كَتَبْتُ إِلَى أَبِي الْحَسَنِ ع أَسْأَلُهُ عَنِ الْجِسْمِ وَ الصُّورَةِ فَكَتَبَ سُبْحَانَ مَنْ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ

ترجمه :

17. حمزه بن محمد مى‏گويد: به ابوالحسن (امام موسى كاظم عليه السلام) نوشتم و از ايشان درباره جسم و صورت (بودن خداوند) پرسيدم: آن حضرت فرمودند: پاك است كسى كه هيچ چيز مثل او نيست.

18 حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَحْرٍ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَمَّا يَرْوُونَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ آدَمَ عَلَى صُورَتِهِ فَقَالَ هِيَ صُورَةٌ مُحْدَثَةٌ مَخْلُوقَةٌ اصْطَفَاهَا اللَّهُ وَ اخْتَارَهَا عَلَى سَائِرِ الصُّوَرِ الْمُخْتَلِفَةِ فَأَضَافَهَا إِلَى نَفْسِهِ كَمَا أَضَافَ الْكَعْبَةَ إِلَى نَفْسِهِ وَ الرُّوحَ إِلَى نَفْسِهِ فَقَالَ بَيْتِيَ وَ قَالَ وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي

ترجمه :

18. محمد بن مسلم مى‏گويد: از امام باقر (عليه السلام) درباره آن چه نقل مى‏كنند پرسيدم كه (مى‏گويند): خداوند، انسان را طبق همان صورت خودش آفريد. حضرت فرمودند: صورت انسان، صورتى است كه به وجود آمده و آفريده شده است و خداوند، اين صورت را نسبت به ديگر صورت‏ها، انتخاب نموده است و آن را به خودش نسبت داده است. همان طورى كه كعبه و روح (انسانى) را به خودش نسبت داده و مى‏فرمايد: (خانه من) و (از روح خود در انسان دميدم.)

19 حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ يَعْقُوبَ السَّرَّاجِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ بَعْضَ أَصْحَابِنَا يَزْعُمُ أَنَّ لِلَّهِ صُورَةً مِثْلَ صُورَةِ الْإِنْسَانِ وَ قَالَ آخَرُ إِنَّهُ فِي صُورَةِ أَمْرَدَ جَعْدٍ قَطَطٍ فَخَرَّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ سَاجِداً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ- سُبْحَانَ اللَّهِ الَّذِي لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ وَ لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ لَا يُحِيطُ بِهِ عِلْمٌ- لَمْ يَلِدْ لِأَنَّ الْوَلَدَ يُشْبِهُ أَبَاهُ- وَ لَمْ يُولَدْ فَيُشْبِهَ مَنْ كَانَ قَبْلَهُ- وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ مِنْ خَلْقِهِ كُفُواً أَحَدٌ تَعَالَى عَنْ صِفَةِ مَنْ سِوَاهُ عُلُوّاً كَبِيرا

ترجمه :

19. يعقوب سراج مى‏گويد: به امام صادق (عليه السلام) عرض كردم: بعضى از ياران ما، گمان مى‏كنند كه صورت خداوند مانند صورت انسان است و ديگران مى‏گويند: صورت او مانند صورت شخصى است كه داراى موهاى پيچ در پيچ و كوتاه است. (در اين هنگام) امام صادق (عليه السلام) به سجده افتاد و سپس سر (مبارك) خود را بلند كردند و فرمودند: پاك است كسى كه مثل او چيزى نيست، و چشم‏ها او را درك نمى‏كند و علمى نمى‏تواند او را در بر بگيرد (به عمق شناخت او برسد) چيزى را متولد نكرده است، زيرا فرزند، شبيه پدر است (و اگر قرار باشد، فرزندى داشته باشد، بايد مثل خدا باشد در حالى كه اين چنين نيست) و از چيزى هم متولد نشده است، زيرا بايد مثل همان كسى باشد كه متولد شده است و هيچ يك از مخلوقاتش، همتاى او نيستند و بسيار بزرگ‏تر از صفاتى است كه غير او دارند.

20 حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الصَّقْرِ بْنِ أَبِي دُلَفَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا ع عَنِ التَّوْحِيدِ وَ قُلْتُ لَهُ إِنِّي أَقُولُ بِقَوْلِ هِشَامِ بْنِ الْحَكَمِ فَغَضِبَ ع ثُمَّ قَالَ مَا لَكُمْ وَ لِقَوْلِ هِشَامٍ إِنَّهُ لَيْسَ مِنَّا مَنْ زَعَمَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جِسْمٌ وَ نَحْنُ مِنْهُ بُرَآءُ فِي الدُّنْيَا وَ الآْخِرَةِ يَا ابْنَ أَبِي دُلَفَ إِنَّ الْجِسْمَ مُحْدَثٌ وَ اللَّهُ مُحْدِثُهُ وَ مُجَسِّمُهُ‏

و أنا أذكر الد