ِنْ لَمْ تَكُنْ تِلْكَ الْمَعْرِفَةُ الَّتِي مِنْ جِهَةِ الرُّؤْيَةِ إِيمَاناً لَمْ تَخْلُ هَذِهِ الْمَعْرِفَةُ الَّتِي هِيَ مِنْ جِهَةِ الِاكْتِسَابِ أَنْ تَزُولَ أَوْ لَا تَزُولَ فِي الْمَعَادِ فَهَذَا دَلِيلٌ عَلَى أَنَّ اللَّهَ عَزَّ ذِكْرُهُ لَا يُرَى بِالْعَيْنِ إِذِ الْعَيْنُ تُؤَدِّي إِلَى مَا وَصَفْنَا

ترجمه :

8. محمد بن عبيده مى‏گويد: به امام رضا (عليه السلام) نامه‏اى نوشتم و از ايشان درباره ديدن (خداوند) و آن چه شيعه و سنى در اين زمينه مى‏گويند، پرسيدم و از آن حضرت خواستم كه به طور مفصل براى من توضيح دهد.

ايشان با خط (مبارك) خودشان نوشتند: همه قبول دارند و هيچ اختلافى ميانشان نيست كه شناخت (چيزى) از راه ديدن (آن چيز) ضرورى است. (تا ديدن نباشد، شناخت هم محقق نمى‏شود) سپس چنين شناختى يا به وسيله ايمان است يا به وسيله ايمان نيست. پس اگر شناخت خداوند از راه ديدن، ايمان باشد، شناختى كه هر مؤمنى از راه دليل به دست مى‏آورد، ايمان نيست، زيرا (از راه دليل) ضد (از راه ديدن با چشم) است، چون كه آنها (مؤمنان) خداوند را نديده‏اند. (ولى) اگر شناختى كه از طرف ديدن نباشد، ايمان نباشد، آن ايمانى كه از طرف دليل (عقل) به دست مى‏آيد، يا اين كه در قيامت از بين مى‏رود و يا از بين نمى‏رود. پس اين دليلى است بر اين كه خداوند، با چشم ديده نمى‏شود. زيرا (ديدن با) چشم، به آن چه وصف كرديم، منجر خواهد شد.

9 حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الدَّقَّاقُ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ الْكُلَيْنِيُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى قَالَ سَأَلَنِي أَبُو قُرَّةَ الْمُحَدِّثُ أَنْ أُدْخِلَهُ عَلَى أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع فَاسْتَأْذَنْتُهُ فِي ذَلِكَ فَأَذِنَ لِي فَدَخَلَ عَلَيْهِ فَسَأَلَهُ عَنِ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ الْأَحْكَامِ حَتَّى بَلَغَ سُؤَالُهُ التَّوْحِيدَ فَقَالَ أَبُو قُرَّةَ إِنَّا رُوِّينَا أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَسَمَ الرُّؤْيَةَ وَ الْكَلَامَ بَيْنَ اثْنَيْنِ فَقَسَمَ لِمُوسَى ع الْكَلَامَ وَ لِمُحَمَّدٍ ص الرُّؤْيَةَ فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع فَمَنِ الْمُبَلِّغُ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى الثَّقَلَيْنِ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ- لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ وَ لا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً وَ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ أَ لَيْسَ مُحَمَّداً ص قَالَ بَلَى قَالَ فَكَيْفَ يَجِي‏ءُ رَجُلٌ إِلَى الْخَلْقِ جَمِيعاً فَيُخْبِرُهُمْ أَنَّهُ جَاءَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ أَنَّهُ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ بِأَمْرِ اللَّهِ وَ يَقُولُ لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ- وَ لا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ ثُمَّ يَقُولُ أَنَا رَأَيْتُهُ بِعَيْنِي وَ أَحَطْتُ بِهِ عِلْماً وَ هُوَ عَلَى صُورَةِ الْبَشَرِ أَ مَا تَسْتَحْيُونَ مَا قَدَرَتِ الزَّنَادِقَةُ أَنْ تَرْمِيَهُ بِهَذَا أَنْ يَكُونَ يَأْتِي عَنِ اللَّهِ بِشَيْ‏ءٍ ثُمَّ يَأْتِي بِخِلَافِهِ مِنْ وَجْهٍ آخَرَ قَالَ أَبُو قُرَّةَ فَإِنَّهُ يَقُولُ- وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى‏ فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع إِنَّ بَعْدَ هَذِهِ الآْيَةِ مَا يَدُلُّ عَلَى مَا رَأَى حَيْثُ قَالَ ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى‏ يَقُولُ مَا كَذَبَ فُؤَادُ مُحَمَّدٍ ص مَا رَأَتْ عَيْنَاهُ ثُمَّ أَخْبَرَ بِمَا رَأَى فَقَالَ- لَقَدْ رَأى‏ مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى‏ فَ‏آيَاتُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ غَيْرُ اللَّهِ وَ قَدْ قَالَ وَ لا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً فَإِذَا رَأَتْهُ الْأَبْصَارُ فَقَدْ أَحَاطَتْ بِهِ الْعِلْمَ وَ وَقَعَتِ الْمَعْرِفَةُ فَقَالَ أَبُو قُرَّةَ فَتُكَذِّبُ بِالرِّوَايَاتِ فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع إِذَا كَانَتِ الرِّوَايَاتُ مُخَالِفَةً لِلْقُرْآنِ كَذَّبْتُ بِهَا وَ مَا أَجْمَعَ الْمُسْلِمُونَ عَلَيْهِ أَنَّهُ لَا يُحَاطُ بِهِ عِلْمٌ وَ لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ

ترجمه :

9. صفوان بن يحيى مى‏گويد: ابو قره (كه اهل حديث و روايت بود) از من خواست كه او را نزد امام رضا (عليه السلام) ببرم. من هم از ايشان اجازه خواستم و آن حضرت نيز اجازه دادند. پس ابو قره، به نزد امام آمد و از حلال و حرام و ساير (احكام) سوالاتى پرسيد تا اين كه به مسئله توحيد رسيد. ابو قره گفت: به ما روايت شده است كه خداوند ديدن (خود را) و سخن گفتن (با خود را) بين دو نفر تقسيم كرده است. سخن گفتن را براى حضرت موسى (عليه السلام) و ديدن خود را براى حضرت محمد (صلى الله عليه و آله و سلم)، قرار داده است. حضرت امام رضا (عليه السلام) فرمودند: چه كسى از طرف خداوند خبر آورده است كه (چشم‏ها او را نمى‏بينند بلكه او چشم‏ها را مى‏بيند) و هيچ دانشى نمى‏تواند او را احاطه كند؟ (و هيچ كسى مثل او نيست) مگر همين محمد نبود كه چنين خبرهايى آورد. ابو قره گفت: بله.

حضرت فرمودند: پس چگونه مردى به سوى مردم مى‏آيد و به آنها خبر مى‏دهد كه از نزد خدا آمده است و مردم را به دستور خداوند، به سوى او دعوت مى‏كند؛ و مى‏گويد: (چشم‏ها او را نمى‏بينند بلكه او چشم را مى‏بيند) اما سپس مى‏گويد: من، او را با چشم خود ديده‏ام و دانش من بر او احاطه دارد و او صورتى مثل صورت انسان دارد. آيا شرم نمى‏كنيد؟ (از اين كه چنين حرفهايى مى‏زنيد؟) آيا (همين) خدانشناس‏ها (و منكرين خداوند، در اين صورت) نمى‏گويند كه از طرف خداوند چيزى مى‏آورد، سپس خلاف آن را انجام مى‏دهد؟ ابو قره گفت: خداوند در قرآن فرموده است: (در مرتبه ديگر، او را ديد.) امام رضا (عليه السلام) فرمودند: خداوند بعد از اين آيه سخنى دارد، كه بر ديده نشدن خودش دلالت مى‏كند، آن جايى كه مى‏فرمايد: (آن چه دل مى‏بيند، دروغ نمى‏داند) و مى‏گويد: (دل محمد، آن چه را كه با چشم ديده است، دروغ نمى‏داند.) سپس به آن چه ديده بود، خبر آورد و فرمود: (حقيقتا از نشانه‏هاى پروردگار بزرگش ديد) (و نشانه‏هاى خداوند، غير از خود خداوند است) و باز فرموده است: (دانشى، او را در بر نمى‏گيرد.) پس زمانى كه چشم‏ها بخواهند او را ببينند، دانش، او را در بر خواهد گرفت و شناخت (خداوند) تحقق پيدا مى‏كند. ابو قره گفت: پس اين روايات را شما دروغ مى‏دانيد. حضرت فرمودند: زمانى كه روايات، مخالف با قرآن باشد، دروغ مى‏باشند و آن چه مسلمانان، بر آن اتفاق نظر دارند اين است كه دانشى، او را در بر نمى‏گيرد و چشم‏ها او را نمى‏بينند و چيزى مثل او نيست.

10 أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْعَطَّارُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَ