 داخل كند، بدون اين كه زمين كوچك شده و تخم مرغ بزرگ شود؟ آن حضرت فرمودند: واى بر تو! خداوند، به ناتوانى وصف نمى‏شود و چه كسى قدرتمندتر از كسى است كه زمين را نرم كرده و تخم مرغ را بزرگ گرداند.

11 حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ جَدِّهِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى الرِّضَا ع فَقَالَ هَلْ يَقْدِرُ رَبُّكَ أَنْ يَجْعَلَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَيْنَهُمَا فِي بَيْضَةٍ قَالَ نَعَمْ وَ فِي أَصْغَرَ مِنَ الْبَيْضَةِ قَدْ جَعَلَهَا فِي عَيْنِكَ وَ هِيَ أَقَلُّ مِنَ الْبَيْضَةِ لِأَنَّكَ إِذَا فَتَحْتَهَا عَايَنْتَ السَّمَاءَ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَيْنَهُمَا وَ لَوْ شَاءَ لَأَعْمَاكَ عَنْهَا

ترجمه :

11. احمد بن محمد بن ابى نصر مى‏گويد: مردى به نزد امام رضا (عليه السلام) آمد و عرض كرد: آيا پروردگار تو قدرت دارد كه آسمان و زمين و آن چه در ميان آنها است را، در تخم مرغى قرار دهد؟ حضرت فرمودند: او از كوچك‏تر از تخم مرغ هم (مى‏تواند در زمين و آسمان جاى دهد) و آن، (به اين صورت است كه) آسمان را در چشم تو قرار داده است، در حالى كه چشم تو از تخم مرغ كوچك‏تر است، زيرا زمانى كه چشم خود را به آسمان و زمين و آن چه ميان آنهاست، باز مى‏كنى، (تمام آنها را) در چشم خود مى‏بينى و اگر مى‏خواست، تو را از (مشاهده كردن آنها) كور مى‏كرد. (پس مى‏تواند، چنين كند.)

12 حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الدَّقَّاقُ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ الْعَلَوِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ الْبَرْمَكِيِّ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَرَفَةَ قَالَ قُلْتُ لِلرِّضَا ع خَلَقَ اللَّهُ الْأَشْيَاءَ بِالْقُدْرَةِ أَمْ بِغَيْرِ الْقُدْرَةِ فَقَالَ لَا يَجُوزُ أَنْ يَكُونَ خَلَقَ الْأَشْيَاءَ بِالْقُدْرَةِ لِأَنَّكَ إِذَا قُلْتَ خَلَقَ الْأَشْيَاءَ بِالْقُدْرَةِ فَكَأَنَّكَ قَدْ جَعَلْتَ الْقُدْرَةَ شَيْئاً غَيْرَهُ وَ جَعَلْتَهَا آلَةً لَهُ بِهَا خَلَقَ الْأَشْيَاءَ وَ هَذَا شِرْكٌ وَ إِذَا قُلْتَ خَلَقَ الْأَشْيَاءَ بِقُدْرَةٍ فَإِنَّمَا تَصِفُهُ أَنَّهُ جَعَلَهَا بِاقْتِدَارٍ عَلَيْهَا وَ قُدْرَةٍ وَ لَكِنْ لَيْسَ هُوَ بِضَعِيفٍ وَ لَا عَاجِزٍ وَ لَا مُحْتَاجٍ إِلَى غَيْرِهِ‏

قال محمد بن علي مؤلف هذا الكتاب إذا قلنا إن الله لم يزل قادرا فإنما نريد بذلك نفي العجز عنه و لا نريد إثبات شي‏ء معه لأنه عز و جل لم يزل واحدا لا شي‏ء معه و سأبين الفرق بين صفات الذات و صفات الأفعال في بابه إن شاء الله

ترجمه :

12. محمد بن عرفه مى‏گويد: به امام رضا (عليه السلام) عرض كردم: آيا خداوند، اشياء را با قدرت يا بدون قدرت خلق كرده است؟ (يعنى آيا با تلاش و كار چنين چيزهايى آفريده و يا با اراده چنين كرده است.) حضرت فرمودند: براى خداوند، آفريدن اشياء با قدرت (و كار و تلاش) نبوده است، زيرا زمانى كه تو مى‏گويى: خداوند، اشياء را با قدرت (تلاش) آفريده است، يعنى قدرت را چيزى، غير از او قرار داده‏اى و آن را وسيله‏اى در نظر گرفته‏اى كه خداوند به وسيله آن، اشياء را آفريده است و اين شرك (به خداوند) است و زمانى كه بگويى: خداوند، اشياء را با قدرت (تلاش) آفريده است، او را توصيف كرده‏اى به اين كه خداوند، بواسطه اقتدار قدرت، آنها را آفريده است، در حالى كه او ضعيف و ناتوان نيست و به غير از خود، نيازى ندارد.

(نويسنده كتاب، محمد بن على شيخ صدوق قدس سره مى‏گويد: اگر بگوييم او هميشگى است، ناتوانى را از خداوند نفى كرده‏ايم و چيزى را به همراه خداوند، اثبات نكرده‏ايم (و قرار نداده‏ايم) زيرا خداوند هميشه يكى بوده و چيزى همراه او نبوده است و به زودى فرق ميان صفات ذات و صفات افعال خداوند را در جاى خودش، به خواست خداوند روشن مى‏كنم.)

13 حَدَّثَنَا حَمْزَةُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ- ما يَكُونُ مِنْ نَجْوى‏ ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ وَ لا أَدْنى‏ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ ما كانُوا فَقَالَ هُوَ وَاحِدٌ أَحَدِيُّ الذَّاتِ بَائِنٌ مِنْ خَلْقِهِ وَ بِذَاكَ وَصَفَ نَفْسَهُ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ مُحِيطٌ بِالْإِشْرَافِ وَ الْإِحَاطَةِ وَ الْقُدْرَةِ- لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ وَ لا أَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرُ بِالْإِحَاطَةِ وَ الْعِلْمِ لَا بِالذَّاتِ لِأَنَّ الْأَمَاكِنَ مَحْدُودَةٌ تَحْوِيهَا حُدُودٌ أَرْبَعَةٌ فَإِذَا كَانَ بِالذَّاتِ لَزِمَهُ الْحَوَايَة

ترجمه :

13. عمر بن اذينه از امام صادق (عليه السلام)، درباره سخن خداوند پرسيد كه (هيچ آهسته‏اى ميان سه نفر نيست، مگر اين كه خداوند چهارمين است و پنج نفر نيست، مگر اين كه خداوند ششمين است و كم‏تر و چه بيشتر باشد. مگر اين كه او با آنهاست هر كجا كه باشيد.) آن حضرت فرمودند: او، يگانه و در ذات يكى است، از مخلوقاتش جداست و به واسطه آن، خودش را توصيف كرده است و او به هر چيزى بااشراف، تسلط و قدرت، احاطه دارد و هيچ چيزى در آسمان و زمين به خاطر كوچكى و بزرگى با احاطه و علمى كه او دراد، از او دور نمى‏شود. نه اين كه ذاتا (آن جا حضور داشته باشد) زيرا مكان به چهار طرف محدود است. پس زمانى كه ذات او (در مكانى حضور داشته باشد، يعنى اين كه) خداوند هم (به چهار طرف) محدود گردد.

14 حَدَّثَنَا تَمِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ تَمِيمٍ الْقُرَشِيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ حَمْدَانَ بْنِ سُلَيْمَانَ النَّيْسَابُورِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْجَهْمِ قَالَ حَضَرْتُ مَجْلِسَ الْمَأْمُونِ وَ عِنْدَهُ الرِّضَا عَلِيُّ بْنُ مُوسَى ع فَقَالَ لَهُ الْمَأْمُونُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَ لَيْسَ مِنْ قَوْلِكَ أَنَّ الْأَنْبِيَاءَ مَعْصُومُونَ قَالَ بَلَى فَسَأَلَهُ عَنْ آيَاتٍ مِنَ الْقُرْآنِ فَكَانَ فِيمَا سَأَلَهُ أَنْ قَالَ لَهُ فَأَخْبِرْنِي عَنْ قَوْلِ إِبْرَاهِيمَ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى‏ قالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قالَ بَلى‏ وَ لكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي قَالَ الرِّضَا ع إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى كَانَ أَوْحَى إِلَى إِبْرَاهِيمَ ع أَ