دانش خداوند، چيزى غير از او نيست و جزء صفات ذات خداوند است. زيرا خداوند در ذات، دانا، شنوا و بيناست و اين كه او را به علم توصيف مى‏كنيم، به خاطر اين است كه جهل و نادانى را از او نفى نماييم و نمى‏گوييم: علم، غير از اوست. چون كه هر وقت چنين حرفى را بزنيم (كه علم خدا، غير از اوست) سپس بگوييم: خداوند، هميشه دانا بوده است، به همراه او (جداى از خداوند) چيز قديمى (كه از اول بوده است) را ثابت كرده‏ايم و خداوند بزرگ‏تر است از اين كه چيزى همراه او باشد.

5 أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قُلْتُ لَهُ أَ رَأَيْتَ مَا كَانَ وَ مَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ أَ لَيْسَ كَانَ فِي عِلْمِ اللَّهِ قَالَ فَقَالَ بَلَى قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ

ترجمه :

5. منصوربن حازم مى‏گويد: به امام صادق (عليه السلام) عرض كردم: آيا شما اين اعتقاد را داريد كه آن چه بوده و آن چه تا روز قيامت به وجود مى‏آيد، در علم خدا نيست؟ حضرت فرمودند: تمام آنها در علم خداوند قبل از اين كه آسمان و زمين را بيافريند، وجود داشته است.

6 حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِيسَ رَحِمَهُ اللَّهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ يَحْيَى بْنِ عِمْرَانَ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِسْمَاعِيلَ وَ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ جَمِيعاً عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ سَأَلْتُهُ يَعْنِي أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع هَلْ يَكُونُ الْيَوْمَ شَيْ‏ءٌ لَمْ يَكُنْ فِي عِلْمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ لَا بَلْ كَانَ فِي عِلْمِهِ قَبْلَ أَنْ يُنْشِئَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْض

ترجمه :

6. منصور بن حازم مى‏گويد: از امام صادق (عليه السلام) پرسيدم: آيا الان چيزى هست كه در علم خداوند نباشد؟ فرمودند: خير! بلكه تمام آنها، قبل از اين كه آسمان‏ها و زمين را بيافريند، در علم خداوند وجود داشت.

7 حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِيسَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَاشِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عَنْ جَابِرٍ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَتْ أَسْمَاؤُهُ وَ تَعَالَى فِي عُلُوِّ كُنْهِهِ أَحَدٌ تَوَحَّدَ بِالتَّوْحِيدِ فِي تَوْحِيدِهِ ثُمَّ أَجْرَاهُ عَلَى خَلْقِهِ فَهُوَ أَحَدٌ صَمَدٌ مَلِكٌ قُدُّوسٌ يَعْبُدُهُ كُلُّ شَيْ‏ءٍ وَ يَصْمِدُ إِلَيْهِ وَ فَوْقَ الَّذِي عَسَيْنَا أَنْ نَبْلُغَ رَبَّنَا- وَسِعَ رَبُّنَا كُلَّ شَيْ‏ءٍ عِلْماً

ترجمه :

7. جابر از امام باقر (عليه السلام) نقل مى‏كند كه آن حضرت فرمودند: خداوند متعال در بزرگى دانش، يگانه است، به واسطه يكتايى و يگانگى، تنها است. (كسى جز او يگانه نيست و خدايى جز او وجود ندارد.) سپس يگانگى خود را در مخلوقاتش اجرا كرد. (يعنى در آفرينش هم كسى مانند او نيست) پس او يگانه، بى‏نياز، پادشاه و مقدس است. تمام چيزها، او را مى‏پرستند و به او نياز دارند و او بالاتر از آن چيزى است كه اميد داريم به پروردگارمان برسيم. پروردگار ما، همه چيز را از نظر علم، وسعت بخشيد.

8 حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْوَهَّابِ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نَصْرٍ مَنْصُورُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْأَصْفَهَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ بَشَّارٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا ع قَالَ سَأَلْتُهُ أَ يَعْلَمُ اللَّهُ الشَّيْ‏ءَ الَّذِي لَمْ يَكُنْ أَنْ لَوْ كَانَ كَيْفَ كَانَ يَكُونُ أَوْ لَا يَعْلَمُ إِلَّا مَا يَكُونُ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى هُوَ الْعَالِمُ بِالْأَشْيَاءِ قَبْلَ كَوْنِ الْأَشْيَاءِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ- إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ وَ قَالَ لِأَهْلِ النَّارِ- وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ وَ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ فَقَدْ عَلِمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنَّهُ لَوْ رَدَّهُمْ لَعَادُوا لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَ قَالَ لِلْمَلَائِكَةِ لَمَّا قَالُوا- أَ تَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ قالَ إِنِّي أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ فَلَمْ يَزَلِ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عِلْمُهُ سَابِقاً لِلْأَشْيَاءِ قَدِيماً قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَهَا فَتَبَارَكَ رَبُّنَا تَعَالَى عُلُوّاً كَبِيراً خَلَقَ الْأَشْيَاءَ وَ عِلْمُهُ بِهَا سَابِقٌ لَهَا كَمَا شَاءَ كَذَلِكَ لَمْ يَزَلْ رَبُّنَا عَلِيماً سَمِيعاً بَصِيراً

ترجمه :

8. حسين بن بشار مى‏گويد: از امام رضا (عليه السلام) پرسيدم: آيا خداوند نسبت به چيزى كه هنوز به وجود نيامده است، مى‏داند كه اگر وجود داشت، چگونه بود و يا اين كه نمى‏داند؟ حضرت فرمودند: خداوند، قبل از وجود هر چيزى، نسبت به آن آگاه است، خداوند فرموده است: حقيقتا از آن چه (در دنيا) انجام مى‏داديد، نسخه بردارى مى‏كرديم. و به اهل جهنم مى‏فرمايد: اگر آنها، نسبت به آن چه نهى شده‏اند، برگردانده شوند، دوباره به همان چيز بازگشت مى‏كنند، زيرا دروغگو هستند. پس خداوند مى‏داند كه اگر آنها را دوباره (به دنيا) بر مى‏گرداند، به همان چيزى كه نهى شده بودند، بازگشت مى‏كردند (و مرتكب گناه مى‏شدند) و زمانى كه فرشتگان به خداوند عرض كردند: آيا در روى زمين كسانى قرار مى‏دهى كه فساد كنند و خون بريزند، در حالى كه ما تو را با سپاس، تسبيح مى‏گوييم و تو را منزه مى‏دانيم (يعنى مشغول ذكر تو مى‏باشيم) خداوند به آنها فرمود: آن چه من مى‏دانم، شما نمى‏دانيد. پس علم خداوند هميشه قبل از هر چيزى بوده است و قبل از اين كه آنها را بيافريند، (نسبت به آنها آگاهى داشت.) پس پروردگار ما مبارك است و بسيار بزرگ است و اشياء را آفريد در حالى كه علم او آن طور كه مى‏خواست، قبل از هر چيزى بود و همين طور است، پروردگار ما هيمشه دانا، شنوا و بيناست.

9 وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْكَانَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَ كَانَ يَعْلَمُ الْمَكَانَ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ الْمَكَانَ أَمْ عَلِمَهُ عِنْدَ مَا خَلَقَهُ وَ بَعْدَ مَا خَلَقَهُ فَقَالَ ت