ه چراغ تشبيه كرده است، در حالى كه براى خداوند شبيه و مانندى وجود ندارد. پس صحيح است نور خود را كه به چراغ تشبيه كرده است، به خاطر راهنمايى او براى اهالى آسمان‏ها و زمين بر اساس مصلحت دين و بر پايه يگانيگى خداوند، دانش و عدالت او باشد. سپس روشنايى راهنمايى خود را بيان كرده و به خاطر اين كه بندگان خود را به دين و مصلحت‏هايشان هدايت نموده، آن را نور ناميده و فرموده است: حكايت او مثل جا چراغى است كه روشنايى مى‏باشد، به طورى كه در آن مصباح است و مصباح همان چراغ در شيشه‏اى شفاف مى‏باشد كه در شفافيت مانند ستاره درخشان است و ستاره درخشان همان ستاره‏اى است كه در رنگ خود به مرواريد شبيه است و اين چراغى كه در اين شيشه شفاف است، از روغن زيتون مباركى شعله ور مى‏شود و منظور از زيتون، زيتون (منطقه) شام مى‏باشد، از آن جهت كه گفته مى‏شود: چنين زيتونى براى ساكنان منطقه شام، بركت داده شده است و از سخن خداوند كه فرموده است: نه شرقى و نه غربى اراده شده است كه اين زيتون در قسمت شرق نيست يعنى در هنگام غرب، آفتاب به او نمى‏خورد و غربى هم نيست يعنى آفتاب در وقت طلوع به او نمى‏تابد، بلكه در بالاترين قسمت درخت است كه در تمام روز، خورشيد بر او مى‏تابد و بهترين و شفاف‏ترين زيتون از لحاظ روغن مى‏باشد. پس فرموده است: نزديك است كه روغن او روشنايى بدهد، با اين كه آتشى به او نرسيده است و اين به خاطر درخشندگى آن مى‏باشد. پس روشن شد كه راهنماييهاى خداوند به بندگانش به وسيله آنها در مورد آسمانها و زمين بر مصلحت‏ها و كارهاى دينى آنها به لحاظ هدايتشان بوده است و در روشنايى مانند چراغى است كه در اين شيشه شفاف است به طورى كه روغن زلالى كه توصيف شد در آن شعله ور مى‏شود و روشنايى آتش به همراه روشنايى شيشه و روشنايى روغن يك جا جمع شده است و سخن خداوند كه فرموده است: خداوند هر كس را بخواهد به وسيله نور خود هدايت مى‏كند. يعنى هر كدام از بندگانش كه باشد و آنها وظيفه دارند بوسيله نور خداوند شناخت پيدا كرده و هدايت مى‏كند. يعنى هر كدام از بندگانش كه باشد و آنها وظيفه دارند بوسيله نور خداوند شناخت پيدا كرده و هدايت شده و بر يگانگى خداوند و ديگر امور دينى راهنمايى شوند. خداوند با اين آيه و ديگر آياتى كه در مورد روشنايى راهنمايى و نشانه‏هاى خود بيان كرد كه بوسيله همگى آنها بندگانش را بر دين‏هايشان راهنمايى نمود، روشن ساخت كه اگر يك نفر از بندگان به خاطر نادانى، عمل به وظيفه نكرد و آن چه را كه خداوند بندگانش را بوسيله آنها به دين‏هايشان راهنمايى ساخت، نابود كرد و اين نابودى از شبهه و اشتباهى به وجود آمده باشد، معلوم مى‏گردد كه آنها از طرف خداوند نمى‏باشد، زيرا خداوند راهنماييها و نشانه‏هاى خود را بر اساس توصيفاتى كه بيان شد، توضيح داده است در حالى كه چنين بندگانى به خاطر خودشان از نشانه‏هاى خود را بر اساس توصيفاتى كه بيان شد، توضيح داده است در حالى كه چنين بندگانى به خاطر خودشان از نشانه‏هاى خداوند راهنمايى نشدن به سوى او و بر اساس مصلحت‏هاى دينيشان، به چنين چيزهايى گرفتار شده‏اند، در حالى كه او به تمام مصلحت بندگان خود و چيزهاى ديگر آگاه است.

2 وَ قَدْ رُوِيَ عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ فِيها مِصْباحٌ فَقَالَ هُوَ مَثَلٌ ضَرَبَهُ اللَّهُ لَنَا- فَالنَّبِيُّ ص وَ الْأَئِمَّةُ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ مِنْ دَلَالاتِ اللَّهِ وَ آيَاتِهِ الَّتِي يُهْتَدَى بِهَا إِلَى التَّوْحِيدِ وَ مَصَالِحِ الدِّينِ وَ شَرَائِعِ الْإِسْلَامِ وَ الْفَرَائِضِ وَ السُّنَنِ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ

ترجمه :

2. از امام صادق (عليه السلام) كه از ايشان درباره سخن خداود سؤال شد كه مى‏فرمايد: خداوند نور آسمانها و زمين است به طورى كه حكايت نور او مانند جا چراغى است كه در آن چراغ باشد. آن حضرت فرمودند: اين مثالى است كه خداوند براى ما زده است، پس پيامبر و امامان (درود خدا بر تمام آنها باد) از راهنمايان و نشانه‏هاى خداوند هستند كه بوسيله آنها به سوى يگانگى، مصلحت‏هاى دينى، احكام اسلام، واجبات و سنت‏ها هدايت مى‏شوند. و هيچ نيرويى جز به وسيله خداوند والا تبار بزرگ نيست.

3 وَ تَصْدِيقُ ذَلِكَ مَا حَدَّثَنَا بِهِ إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَارُونَ الْهِيتِيُّ بِمَدِينَةِ السَّلَامِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ غَالِبٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَيُّوبَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ الذُّهَلِيِّ عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ ع اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قَالَ كَذَلِكَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ قُلْتُ مَثَلُ نُورِهِ قَالَ مُحَمَّدٌ ص قُلْتُ كَمِشْكاةٍ قَالَ صَدْرُ مُحَمَّدٍ ص قَالَ قُلْتُ فِيها مِصْباحٌ قَالَ فِيهِ نُورُ الْعِلْمِ يَعْنِي النُّبُوَّةَ قُلْتُ الْمِصْباحُ فِي زُجاجَةٍ قَالَ عِلْمُ رَسُولِ اللَّهِ ص صَدَرَ إِلَى قَلْبِ عَلِيٍّ ع قُلْتُ كَأَنَّها قَالَ لِأَيِّ شَيْ‏ءٍ تَقْرَأُ كَأَنَّها فَقُلْتُ فَكَيْفَ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ كَأَنَّهُ كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ قُلْتُ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لا شَرْقِيَّةٍ وَ لا غَرْبِيَّةٍ قَالَ ذَلِكَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ع لَا يَهُودِيٌّ وَ لَا نَصْرَانِيٌّ قُلْتُ يَكادُ زَيْتُها يُضِي‏ءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ قَالَ يَكَادُ الْعِلْمُ يَخْرُجُ مِنْ فَمِ الْعَالِمِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَنْطِقَ بِهِ قُلْتُ نُورٌ عَلى‏ نُورٍ قَالَ الْإِمَامُ فِي إِثْرِ الْإِمَامِ ع

ترجمه :

3. فضيل بن يسار مى‏گويد: ت به امام صادق (عليه السلام) عرض كردم: (آيا) خداوند، نور آسمان‏ها و زمين است. آن حضرت فرمودند: بله، خداوند اين چنين است. عرض كردم: حكايت نور است (يعنى چه؟) فرمودند: (منظور) حضرت محمد (صلى الله عليه و آله و سلم) است.

عرض كردم: مثل جا چراغى است. (يعنى چه؟) فرمودند: (منظور) سينه حضرت محمد (صلى الله عليه و آله و سلم) است.

عرض كردم: در جا چراغى، چراغ است (به چه معنا است) فرمودند: (منظور) نور دانش يعنى نبوت است. عرض كردم: چراغ در شيشه شفاف است (يعنى چه؟) فرمودند: دانش حضرت محمد (صلى الله عليه و آله و سلم) (رسول خدا) به قلب حضرت على (عليه السلام) راه يافت. عرض كردم: مثل اين كه آن (به چه معنا است؟) فرمودند: براى چه مى‏خوانى مثل اين كه - كأنها عرض كردم: فداى شما شوم! پس چگونه بخوانم؟ فرمودن