د: مثل اين كه او ستاره درخشانى است. عرض كردم: (منظور از اين كه) از درخت مبارك زيتون كه نه شرقى و نه غربى است، آتش شعله ور مى‏شود. (چيست؟) فرمودند: (منظور از) آن (درخت) امير مؤمنان على بن ابى طالب (عليه السلام) است كه يهودى و مسيحى نمى‏باشد. عرض كردم: نزديك است كه روغن آن زيتون، نورانى شود اگر چه آتش به او نرسيده باشد. (يعنى چه؟) فرمودند: نزديك است كه دانش از دهان دانشمندى از خاندان حضرت محمد (صلى الله عليه و آله و سلم) قبل از اين كه سخن بگويد، خارج شود. (به چه معنا است؟) فرمودند: (منظور) امام به دنبال امام است. (يعنى دوازده امام يكى پس از ديگر مى‏آيند.)

4 حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَارُونَ الْهِيتِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ الزُّهْرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَبِيحٍ قَالَ حَدَّثَنَا ظَرِيفُ بْنُ نَاصِحٍ عَنْ عِيسَى بْنِ رَاشِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ع فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ كَمِشْكاةٍ فِيها مِصْباحٌ قَالَ الْمِشْكَاةُ نُورُ الْعِلْمِ فِي صَدْرِ النَّبِيِّ ص- الْمِصْباحُ فِي زُجاجَةٍ الزُّجَاجَةُ صَدْرُ عَلِيٍّ ع صَارَ عِلْمُ النَّبِيِّ ص إِلَى صَدْرِ عَلِيٍّ ع الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ قَالَ نُورٌ- لا شَرْقِيَّةٍ وَ لا غَرْبِيَّةٍ قَالَ لَا يَهُودِيَّةٍ وَ لَا نَصْرَانِيَّةٍ- يَكادُ زَيْتُها يُضِي‏ءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ قَالَ يَكَادُ الْعَالِمُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ ع يَتَكَلَّمُ بِالْعِلْمِ قَبْلَ أَنْ يَسْأَلَ- نُورٌ عَلى‏ نُورٍ يَعْنِي إِمَاماً مُؤَيَّداً بِنُورِ الْعِلْمِ وَ الْحِكْمَةِ فِي إِثْرِ إِمَامٍ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ ع وَ ذَلِكَ مِنْ لَدُنْ آدَمَ إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ

فهؤلاء الأوصياء الذين جعلهم الله عز و جل خلفاءه في أرضه و حججه على خلقه لا تخلو الأرض في كل عصر من واحد منهم ع يدل على صحة ذلك قول أبي طالب في رسول الله ص‏





أنت الأمين محمد قرم أغر مسود		 لمسودين أطايب كرموا و طاب المولد
أنت السعيد من السعود تكنفتك الأسعد		 من لدن آدم لم يزل فينا وصي مرشد
فلقد عرفتك صادقا بالقول لا تتفند		 ما زلت تنطق بالصواب و أنت طفل أمرد

. يقول ما زلت تتكلم بالعلم قبل أن يوحى إليك و أنت طفل كما قال‏

إبراهيم ع و هو صغير لقومه- إِنِّي بَرِي‏ءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ و كما تكلم عيسى ع في المهد فقال- إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتانِيَ الْكِتابَ وَ جَعَلَنِي نَبِيًّا. وَ جَعَلَنِي مُبارَكاً أَيْنَ ما كُنْتُ الآية. و لأبي طالب في رسول الله ص مثل ذلك في قصيدته اللامية حين يقول-




و ما مثله في الناس سيد معشر		 إذا قايسوه عند وقت التحاصل
فأيده رب العباد بنوره		 و أظهر دينا حقه غير زائل

و يقول فيها-





و أبيض يستسقى الغمام بوجهه		 بيع اليتامى عصمة للأرامل
تطيف به الهلاك من آل هاشم		 فهم عنده في نعمة و فواضل
و ميزان صدق لا يخيس شعيرة		 و ميزان عدل وزنه غير عائل

ترجمه :

4. عيسى بن راشد از امام محمد باقر (عليه السلام) دباره سخن خداوند كه فرموده است: مثل جا چراغى كه در آن چراغ است فرمودند: جا چراغى، نور دانش در سينه حضرت محمد (صلى الله عليه و آله و سلم) است؛ شيشه شفاف مثل اين است كه ستاره درخشانى مى‏باشد كه از آن درخت مبارك، روشن مى‏شود. (آن حضرت در قسمتى از اين روايت فرمودند:) آن درخت، نه شرقى و نه غربى است و فرمودند: نه يهودى و نه مسيحى مى‏باشد نزديك است كه روغن آن نور دهد، اگر چه به آتش نرسيده باشد. و فرمودند: نزديك است كه دانشمندى از خاندان حضرت محمد (صلى الله عليه و آله و سلم) قبل از آن كه سؤال شود، سخن بگويد. نورى بر روى نور يعنى امامى كه با نور دانش و حكمت يكى پس از ديگرى تأييد مى‏شود كه از زمان حضرت آدم (عليه السلام) تا روز قيامت ادامه دارد.

پس امامان همان جانشينانى هستند كه خداوند آنها را خليفه‏هاى خود در زمين و نشانه‏هاى خود بر مخلوقاتش قرار داده است،

به طورى كه زمين در هر زمانى از وجود امامى از ميان امامان خالى نمى‏باشد و اين بر درستى سخن ابوطالب در مورد رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) دلالت مى‏كند كه گفته است: تو محمد مورد اطمينان هستى كه استوار، سردمدار و سرور براى سروران مى‏باشى كه آن سروران خودشان داراى كرامت و حلال زاده هستند. تو خوشبختى از ميان خوشبخت‏ها مى‏باشى كه افراد داشته‏اند. به طور يقين من، تو را در سخن راستگو مى‏دانم كه هميشه در سخن گفتن راست گفته‏اى در حالى كه كودكى خردسال بودى.

(آن حضرت در ادامه) مى‏فرمايد: قبل از آن كه به شما وحى شود، بر اساس دانش سخن مى‏گفتى، در حالى كه خردسال بودى، همان طور كه حضرت ابراهيم (عليه السلام) در زمان كودكى به قوم خود فرمود: من از آن چه شما شرك مى‏ورزيد، بيزار هستم.(26) و همان طور كه حضرت عيسى (عليه السلام) در گهواره سخن گفت و فرمود: من بنده خدا هستم كه كتاب (انجيل) را به من داده و مرا پيامبر و هر جا هستم مبارك قرار داد.(27)

و ابوطالب در مورد رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) مثل همين موضوع را در قصيده لاميه آورده است كه مى‏گويد: مانند او (حضرت محمد (صلى الله عليه و آله و سلم)) سرور انسان و جنيان نيست، در آن هنگامى كه زمان جمع شدن همه، با او مقايسه شوند. پس خداى بندگان، او را با نور خود حمايت كرده و دين بر حق خود و پايان‏ناپذير را آشكار ساخت و در همان قصيده لاميه مى‏گويد: او، سفيد رويى است كه به خاطر آبرويى (كه نزد خدا دارد) از ابرها، باران خواسته مى‏شود و بهار يتيمان و پناه بيوه زنان است. افراد نا اميد از خاندان هاشم به دور او جمع شوند و آنها نزد آن حضرت در نعمت و امكانات به سر مى‏برند و ايشان ترازوى راستى است كه به اندازه وزن جو (هم) كم نمى‏كند و ترازوى عدالتى است كه در وزنش انحرافى وجود ندارد.

5 حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ الْجَبَلِيِّ عَنِ الْخَطَّابِ بْنِ عُمَرَ وَ مُصْعَبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْكُوفِيِّينَ عَنْ جَابِرِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ فَالْمِشْكَاةُ صَدْرُ نَبِيِّ اللَّهِ ص فِيهِ الْمِصْبَاحُ وَ الْمِصْبَاحُ هُوَ الْعِلْمُ فِي الزُّجَاجَةِ وَ الزُّجَاجَةُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع وَ عِلْمُ النَّبِيِّ ص عِنْدَهُ

ترجمه :

5. جابر بن يزيد از امام محمد باقر (عليه السلام) درباره سخن خداوند كه فرموده است: خداوند نور آسمان‏ها و زمين است (به طورى كه) حكايت نور او مانند جا چراغى است 