 مَا كَوَّنَ شَيْئاً وَ لَا كَانَ ضَعِيفاً قَبْلَ أَنْ يُكَوِّنَ شَيْئاً وَ لَا كَانَ مُسْتَوْحِشاً قَبْلَ أَنْ يَبْتَدِعَ شَيْئاً وَ لَا يُشْبِهُ شَيْئاً مُكَوَّناً وَ لَا كَانَ خِلْواً مِنَ الْقُدْرَةِ عَلَى الْمُلِكِ قَبْلَ إِنْشَائِهِ وَ لَا يَكُونُ مِنْهُ خِلْواً بَعْدَ ذَهَابِهِ لَمْ يَزَلْ حَيّاً بِلَا حَيَاةٍ وَ مَلِكاً قَادِراً قَبْلَ أَنْ يُنْشِئَ شَيْئاً وَ مَلِكاً جَبَّاراً بَعْدَ إِنْشَائِهِ لِلْكَوْنِ فَلَيْسَ لِكَوْنِهِ كَيْفٌ وَ لَا لَهُ أَيْنٌ وَ لَا لَهُ حَدٌّ وَ لَا يُعْرَفُ بِشَيْ‏ءٍ يُشْبِهُهُ وَ لَا يَهْرَمُ لِطُولِ الْبَقَاءِ وَ لَا يَصْعَقُ لِشَيْ‏ءٍ وَ لَا يُخَوِّفُهُ شَيْ‏ءٌ تَصْعَقُ الْأَشْيَاءُ كُلُّهَا مِنْ خِيفَتِهِ كَانَ حَيّاً بِلَا حَيَاةٍ عَارِيَةٍ وَ لَا كَوْنٍ مَوْصُوفٍ وَ لَا كَيْفٍ مَحْدُودٍ وَ لَا أَثَرٍ مَقْفُوٍّ وَ لَا مَكَانٍ جَاوَرَ شَيْئاً بَلْ حَيٌّ يُعْرَفُ وَ مَلِكٌ لَمْ يَزَلْ لَهُ الْقُدْرَةُ وَ الْمُلْكُ أَنْشَأَ مَا شَاءَ كَيْفَ شَاءَ بِمَشِيَّتِهِ لَا يُحَدُّ وَ لَا يُبَعَّضُ وَ لَا يَفْنَى كَانَ أَوَّلًا بِلَا كَيْفٍ وَ يَكُونُ آخِراً بِلَا أَيْنٍ وَ كُلُّ شَيْ‏ءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ- لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ تَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ وَيْلَكَ أَيُّهَا السَّائِلُ إِنَّ رَبِّي لَا تَغْشَاهُ الْأَوْهَامُ وَ لَا تَنْزِلُ بِهِ الشُّبُهَاتُ وَ لَا يُجَارُ مِنْ شَيْ‏ءٍ وَ لَا يُجَاوِرُهُ شَيْ‏ءٌ وَ لَا تَنْزِلُ بِهِ الْأَحْدَاثُ وَ لَا يُسْأَلُ عَنْ شَيْ‏ءٍ يَفْعَلُهُ وَ لَا يَقَعُ عَلَى شَيْ‏ءٍ وَ لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ- لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما وَ ما تَحْتَ الثَّرى‏

ترجمه :

2. ابو بصير مى‏گويد: مردى به نزد امام باقر (عليه السلام) آمد و عرض كرد: اى ابو جعفر! به من از پروردگار خود خبر بده كه از چه موقع بوده است؟ آن حضرت فرمودند: واى بر تو! (از چه موقع بود) مخصوص موجودى است كه ابتدا نبوده و سپس به وجود آمده است، در حالى كه پروردگار من بدون داشتن كيفيت (چگونگى) از اول بوده است و براى وجودش زمانى نيست، همان طورى كه براى وجودش، چگونگى‏اى هم ندارد. براى بودن خداوند مكانى وجود ندارد بعد از آن كه چيزى را آفريد، قدرتمند نشد و قبل از آن كه چيزى را ايجاد نمايد، ضعيف نبود. قبل از آن كه چيزى به وجود بياورد، (از تنهايى) وحشت زده نبود و خود به چيزى كه او به وجود آورده است شباهتى ندارد و قبل از ايجاد چيزى، خالى از تسلط بر پادشاهى خود نبود و بعد از به وجود آوردن چيزى پادشاهى بزرگ نگشت. پس براى بودن او چگونگى، مكان و اندازه وجود ندارد و به چيزى كه به او شباهت داشته باشد، شناخته نمى‏شود و با طولانى شدن ماندنش پير نمى‏شود، از چيزى بهت زده نيست، چيزى او را به ترس نمى‏اندازد و تمام چيزها از ترس او بهت زده هستند، او زنده‏اى بدون عاريه است (زنده بودن خود را از كسى يا چيزى به طور موقتى نمى‏گيرد.) و به بودن وصف نمى‏شود و چگونگى مشخصى و اثر بر جاى مانده و مكانى كه همسايه چيزى باشد، ندارد بلكه او زنده‏اى است كه شناخته شده مى‏باشد، پادشاهى است كه قدرت و پادشاهى او هميشگى است. هر گونه كه خواست، با اراده خود به وجود مى‏آورد. نه داراى اندازه و نه قابل تجزيه است و فناپذير نيست. اولين، بدون چگونگى و آخرين بدون مكان است و هر چيزى به جز ذات او نابود شدنى مى‏باشد. آفريدن و دستور دادن مخصوص او است. بزرگ است خدايى كه پروردگار جهانيان مى‏باشد. واى بر تو اى سؤال كننده! خيال، پروردگار مرا به دور خود نمى‏پيچد و او به وسيله شبهات، (از مقام بزرگى) پايين نمى‏آيد و همسايه چيزى نمى‏شود و چيزى (نيز) همسايه او نخواهد شد. اتفاقات بر او جارى نمى‏گردد و از چيزى كه انجام مى‏دهد مورد سؤال قرار نگرفته و بر (روى) چيزى قرار نمى‏گيرد و كسالت و خواب بر او غلبه پيدا نمى‏كند و آن چه در آسمان‏ها و زمين و ميان آن دو و پايين آنها مى‏باشد مخصوص خداوند است.

3 حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ السَّعْدَآبَادِيُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِيِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْمَوْصِلِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ جَاءَ حِبْرٌ مِنَ الْأَحْبَارِ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع فَقَالَ لَهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَتَى كَانَ رَبُّكَ فَقَالَ لَهُ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ وَ مَتَى لَمْ يَكُنْ حَتَّى يُقَالَ مَتَى كَانَ كَانَ رَبِّي قَبْلَ الْقَبْلِ بِلَا قَبْلٍ وَ يَكُونُ بَعْدَ الْبَعْدِ بِلَا بَعْدٍ وَ لَا غَايَةٍ وَ لَا مُنْتَهَى لِغَايَتِهِ انْقَطَعَتِ الْغَايَاتُ عَنْهُ فَهُوَ مُنْتَهَى كُلِّ غَايَةٍ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَنَبِيٌّ أَنْتَ فَقَالَ وَيْلَكَ إِنَّمَا أَنَا عَبْدٌ مِنْ عَبِيدِ مُحَمَّدٍ ص‏

قال مصنف هذا الكتاب رضي الله عنه يعني بذلك عبد طاعته لا غير ذلك

ترجمه :

3. ابوالحسن موصلى از امام صادق (عليه السلام) نقل مى‏كند كه آن حضرت فرمودند: يكى از دانشمندان يهودى به نزد امير مؤمنان على (عليه السلام) آمد و عرض كرد: اى امير مؤمنان! پروردگار تو از چه هنگام بود؟ آن حضرت فرمودند: او چه هنگام نبوده كه گفته شود چه موقع بوده است. پروردگار من بدون اين كه قبلى وجود داشته باشد، قبل از قبل بوده است و بدون اين كه بعدى وجود داشته باشد، بعد از بعد است و براى پايان او نهايتى نيست و تمام نهايت‏ها به او ختم مى‏شود. پس از نهايت هر نهايتى است. پس عرض كرد: اى امير مؤمنان! آيا شما پيامبر هستيد؟ آن حضرت فرمود: واى بر تو! من پيروى از پيروان محمد (صلى الله عليه و آله و سلم) هستم.

شيخ صدوق قدس سره نويسنده كتاب مى‏نويسد: منظور آن حضرت از بنده، پيرو است و چيز ديگر نيست.

4 وَ رُوِيَ أَنَّهُ سُئِلَ ع أَيْنَ كَانَ رَبُّنَا قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ سَمَاءً وَ أَرْضاً فَقَالَ ع أَيْنَ سُؤَالٌ عَنْ مَكَانٍ وَ كَانَ اللَّهُ وَ لَا مَكَانَ

ترجمه :

4. روايت شده است كه از امام على (عليه السلام) سؤال شد: پروردگار ما قبل از اين كه آسمان و زمين را بيافريند، كجا بود؟ آن حضرت فرمودند: كجا، سؤال از مكان است، در حالى كه خداوند زمانى بود كه مكانى وجود نداشت.

5 حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ الصَّلْتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ عَمِّهِ أَبِي طَالِبٍ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي الْحَسَنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ع لِأَيِّ عِلَّةٍ عَرَجَ اللَّه