َمْ يَزَلْ تَصْوِيرُهَا وَ هِجَاؤُهَا وَ تَقْطِيعُ حُرُوفِهَا فَمَعَاذَ اللَّهِ أَنْ يَكُونَ مَعَهُ شَيْ‏ءٌ غَيْرُهُ بَلْ كَانَ اللَّهُ وَ لَا خَلْقَ ثُمَّ خَلَقَهَا وَسِيلَةً بَيْنَهُ وَ بَيْنَ خَلْقِهِ يَتَضَرَّعُونَ بِهَا إِلَيْهِ وَ يَعْبُدُونَهُ وَ هِيَ ذِكْرُهُ وَ كَانَ اللَّهُ وَ لَا ذِكْرَ وَ الْمَذْكُورُ بِالذِّكْرِ هُوَ اللَّهُ الْقَدِيمُ الَّذِي لَمْ يَزَلْ وَ الْأَسْمَاءُ وَ الصِّفَاتُ مَخْلُوقَاتُ الْمَعَانِي وَ الْمَعْنِيُّ بِهَا هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا يَلِيقُ بِهِ الِاخْتِلَافُ وَ الِائْتِلَافُ وَ إِنَّمَا يَخْتَلِفُ وَ يَأْتَلِفُ الْمُتَجَزِّئُ فَلَا يُقَالُ اللَّهُ مُؤْتَلِفٌ وَ لَا اللَّهُ كَثِيرٌ وَ لَا قَلِيلٌ وَ لَكِنَّهُ الْقَدِيمُ فِي ذَاتِهِ لِأَنَّ مَا سِوَى الْوَاحِدِ مُتَجَزِّئٌ وَ اللَّهُ وَاحِدٌ لَا مُتَجَزِّئٌ وَ لَا مُتَوَهَّمٌ بِالْقِلَّةِ وَ الْكَثْرَةِ وَ كُلُّ مُتَجَزِّئٍ وَ مُتَوَهَّمٍ بِالْقِلَّةِ وَ الْكَثْرَةِ فَهُوَ مَخْلُوقٌ دَالُّ عَلَى خَالِقٍ لَهُ فَقَوْلُكَ إِنَّ اللَّهَ قَدِيرٌ خَبَّرْتَ أَنَّهُ لَا يُعْجِزُهُ شَيْ‏ءٌ فَنَفَيْتَ بِالْكَلِمَةِ الْعَجْزَ وَ جَعَلْتَ الْعَجْزَ سِوَاهُ وَ كَذَلِكَ قَوْلُكَ عَالِمٌ إِنَّمَا نَفَيْتَ بِالْكَلِمَةِ الْجَهْلَ وَ جَعَلْتَ الْجَهْلَ سِوَاهُ فَإِذَا أَفْنَى اللَّهُ الْأَشْيَاءَ أَفْنَى الصُّوَرَ وَ الْهِجَاءَ وَ لَا يَنْقَطِعُ وَ لَا يَزَالُ مَنْ لَمْ يَزَلْ عَالِماً- قَالَ الرَّجُلُ كَيْفَ سُمِّيَ رَبُّنَا سَمِيعاً قَالَ لِأَنَّهُ لَا يَخْفَى عَلَيْهِ مَا يُدْرَكُ بِالْأَسْمَاعِ وَ لَمْ نَصِفْهُ بِالسَّمْعِ الْمَعْقُولِ فِي الرَّأْسِ وَ كَذَلِكَ سَمَّيْنَاهُ بَصِيراً لِأَنَّهُ لَا يَخْفَى عَلَيْهِ مَا يُدْرَكُ بِالْأَبْصَارِ مِنْ لَوْنٍ وَ شَخْصٍ وَ غَيْرِ ذَلِكَ وَ لَمْ نَصِفْهُ بِنَظَرِ لَحْظِ الْعَيْنِ وَ كَذَلِكَ سَمَّيْنَاهُ لَطِيفاً لِعِلْمِهِ بِالشَّيْ‏ءِ اللَّطِيفِ مِثْلِ الْبَعُوضَةِ وَ أَحْقَرَ مِنْ ذَلِكَ وَ مَوْضِعِ الشَّقِّ مِنْهَا وَ الْعَقْلِ وَ الشَّهْوَةِ وَ السِّفَادِ وَ الْحَدَبِ عَلَى نَسْلِهَا وَ إِفْهَامِ بَعْضِهَا عَنْ بَعْضٍ وَ نَقْلِهَا الطَّعَامَ وَ الشَّرَابَ إِلَى أَوْلَادِهَا فِي الْجِبَالِ وَ الْمَفَاوِزِ وَ الْأَوْدِيَةِ وَ الْقِفَارِ فَعَلِمْنَا أَنَّ خَالِقَهَا لَطِيفٌ بِلَا كَيْفٍ وَ إِنَّمَا الْكَيْفِيَّةُ لِلْمَخْلُوقِ الْمُكَيَّفِ وَ كَذَلِكَ سُمِّيَ رَبُّنَا قَوِيّاً لَا بِقُوَّةِ الْبَطْشِ الْمَعْرُوفِ مِنَ الْمَخْلُوقِ وَ لَوْ كَانَ قُوَّتُهُ قُوَّةَ الْبَطْشِ الْمَعْرُوفِ مِنَ الْخَلْقِ لَوَقَعَ التَّشْبِيهُ وَ لَاحْتَمَلَ الزِّيَادَةَ وَ مَا احْتَمَلَ الزِّيَادَةَ احْتَمَلَ النُّقْصَانَ وَ مَا كَانَ نَاقِصاً كَانَ غَيْرَ قَدِيمٍ وَ مَا كَانَ غَيْرَ قَدِيمٍ كَانَ عَاجِزاً فَرَبُّنَا تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَا شِبْهَ لَهُ وَ لَا ضِدَّ وَ لَا نِدَّ وَ لَا كَيْفَ وَ لَا نِهَايَةَ وَ لَا أَقْطَارَ مُحَرَّمٌ عَلَى الْقُلُوبِ أَنْ تُمَثِّلَهُ وَ عَلَى الْأَوْهَامِ أَنْ تَحُدَّهُ وَ عَلَى الضَّمَائِرِ أَنْ تُكَيِّفَهُ جَلَّ عَنْ أَدَاةِ خَلْقِهِ وَ سِمَاتِ بَرِيَّتِهِ وَ تَعَالَى عَنْ ذَلِكَ عُلُوّاً كَبِيراً

ترجمه :

7. ابوهاشم جعفرى مى‏گويد: نزد امام جواد (عليه السلام) بودم كه مردى از ايشان پرسيد: به من از پروردگار خبر بده كه داراى نام‏ها و صفات در كتابش مى‏باشد. آيا نام‏ها و صفاتش همان خود (خداوند) هستند؟ آن حضرت فرمودند: اين سخن، دو صورت دارد: اگر بگويى كه آن صفات، همان خدا هستند يعنى خداوند داراى عدد و زيادى است، پس خداوند از اين سخنان برتر است و اگر بگويى كه اين نام‏ها و صفات هميشگى هستند، خود ازلى بودن (هميشگى) دو معناى احتمالى دارد: اگر بگويى كه از ازل در علم او بوده و او مستحق آن نام‏ها است، صحيح مى‏باشد (و خوب است.) و اگر بگويى كه شكل نام‏ها، بخش‏ها و جدا شدن حروف ازلى است، به خدا پناه برده مى‏شود از اين كه چيزى غير از او با خداوند باشد، بلكه خداوند وجود داشت، در حالى كه مخلوقى نبود و سپس خداوند آنها را آفريد و خداوند حروف را آفريد تا بين او و مخلوقاتش وسيله‏اى باشد كه (مخلوقات) به وسيله آن حروف به سوى خداوند گريه مى‏كنند و او را مى‏پرستند و اين نام‏ها و صفات، ياد خداوند هستند در حالى كه خدا بود و يادى نبود و آن چه يادآور مى‏شود، همان خداوند ازلى است كه هميشگى است و نام‏ها و صفات از معانى به وجود آمده‏اند و معانى همان خداوند ازلى است كه تفاونت و اشتراك شايسته او نيست، بلكه چيزهاى قابل تجزيه و جدايى از هم جدا شده و به يكديگر متصل مى‏شوند. پس گفته نمى‏شود: خداوند يك جا جمع شده است. او نه زياد و نه كم است، بلك ذاتا قديم (هميشگى) مى‏باشد، زيرا هر چيزى غير از خداوند قابل تجزيه است در حالى كه خداوند تجزيه‏پذير نيست و به كمى و زيادى وارد ذهن نمى‏شود و هر چيزى كه قابل تجزيه و به كمى و زيادى در ذهن ما آيد، آفريده شده است و دلالت مى‏كند بر اين كه آفريدگارى دارد و همين طور سخن تو كه مى‏گويى: (خداوند) آگاه است يعنى كلمه جهل را از او دور كرده‏اى و نادانى را غير او قرار داده‏اى. پس زمانى كه خداوند چيزها را از بين مى‏برد، چهره‏ها و بخش‏ها را از بين برده است در حالى كه او هميشه و بدون هيچ فطع شدنى آگاهى از او گرفته نمى‏شود. دوباره آن مرد پرسيد: چگونه پروردگار ما شنوا ناميده شده است؟ فرمودند: زيرا آن چه به وسيله گوش‏ها شنيده مى‏شود، از او مخفى نمى‏باشد و او را به گوشى كه در سر وجود دارد توصيف نمى‏كنيم و اين كه او را بينا مى‏ناميم، زيرا آن چه به وسيله چشم‏ها ديده مى‏شود مثل رنگ و افراد و غير آنها بر او پوشيده نيست و او را به نگاه كردن توسط چشم توصيف نمى‏كنيم و همين طور او را لطيف مى‏ناميم، زيرا او به چيزى لطيف مثل پشه و كوچك‏تر از آن و جاى رويش، شكافتن، عقل، شهوت، توليد نسل، فهماندن به همديگر و منتقل كردن غذا و آب در كوه‏ها، غارها، بيابان‏ها و رودها به فرزندانشان علم دارد. پس مى‏دانيم كه آفريدگار آنها بدون چگونگى لطيف است و چگونگى مخصوص آفريده‏هايى است كه داراى چگونگى مى‏باشند و همين طور پروردگار ما قدرتمند ناميده شده است، البته نه اين كه مثل مخلوقات داراى نيرو و قدرت است و اگر قدرت او مانند قدرتى باشد كه در مخلوقات است، شباهت به وجود مى‏آمد و احتمال زيادى در آن است و هر چيزى كه احتمال زيادى داشته باشد، احتمال كمى هم دارد و آن چه كم باشد، غير ازلى خواهد بود و آن چه غير ازلى باشد، ناتوان است و پروردگار ما هيچ شباهتى ندارد و هيچ مخالف، همتا، چگونگى، پايان و زمانى براى او نيس