ُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَمَرَ وَ نَهَى وَ كَتَبَ الآْجَالَ وَ الآْثَارَ لِكُلِّ نَفْسٍ بِمَا قَدَّرَ لَهَا وَ أَرَادَ وَ جَعَلَ فِيهِمْ مِنَ الِاسْتِطَاعَةِ لِطَاعَتِهِ مَا يَعْمَلُونَ بِهِ مَا أَمَرَهُمْ بِهِ وَ مَا نَهَاهُمْ عَنْهُ فَإِذَا تَرَكُوا ذَلِكَ إِلَى غَيْرِهِ كَانُوا مَحْجُوجِينَ بِمَا صَيَّرَ فِيهِمْ مِنَ الِاسْتِطَاعَةِ وَ الْقُوَّةِ لِطَاعَتِهِ فَقَالَ هَذَا هُوَ الْحَقُّ إِذَا لَمْ تَعْدُهُ إِلَى غَيْرِهِ

ترجمه :

5. حمزة بن حمران مى‏گويد: به امام صادق (عليه السلام) عرض كردم در نزد ما كلامى رايج است كه از آن سخن مى‏گوييم.

حضرت فرمود: بگو كه آن چيست؟

عرض كردم: مى‏گوييم: خداوند فرمان داد و نهى كرد و سر آمد (مدت زندگى) و آثار هر كسى را به اندازه‏اى كه تقدير و اراده كرده است را نوشت و در ميان مردم براى اطاعت از خود نسبت به آن چه دستور انجام دادنش و يا نهى از انجام آن را داده، توانايى قرار داده است. پس اين مسئله را ترك كنند. (انجام واجبات و ترك محرمات) و به غير آن روى بياورند (ترك واجبات و انجام محرمات) به خاطر توانايى و قدرتى كه براى اطاعت از خود در درون مردم نهاده است، مورا احتجاج و بازجويى قرار مى‏گيرد. حضرت فرمودند: اين سخن حقى است، به شرطى كه به سوى غير آن نرويد.

6 حَدَّثَنَا أَبِي وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَحِمَهُمَا اللَّهُ قَالا حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيُّ جَمِيعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَا أُمِرَ الْعِبَادُ إِلَّا بِدُونِ سَعَتِهِمْ فَكُلُّ شَيْ‏ءٍ أُمِرَ النَّاسُ بِأَخْذِهِ فَهُمْ مُتَّسِعُونَ لَهُ وَ مَا لَا يَتَّسِعُونَ لَهُ فَهُوَ مَوْضُوعٌ عَنْهُمْ وَ لَكِنَّ النَّاسَ لَا خَيْرَ فِيهِمْ

ترجمه :

6. محمد بن على حلبى از امام صادق (عليه السلام) نقل ميكند كه آن حضرت فرمودند: بندگان به جز به اندازه‏اى قدرتى كه دارند، مأمور (به انجام كارى) نيستند. پس هر چيزى كه مردم، مأمور انجام آن هستند، نسبت به آن قدرت دارند و چيزى كه نسبت به آن قدرت ندارند، از آنها برداشته شده است؛ اما خيرى در مردم نيست. (يعنى اگر كسى قدرت انجام كارى را ندارد، نبايد سعى در انجام دادن آن تلاش كند كه در اين صورت هيچ خيرى به او نمى‏رسد.)

7 حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنِ الِاسْتِطَاعَةِ فَقَالَ يَسْتَطِيعُ الْعَبْدُ بَعْدَ أَرْبَعِ خِصَالٍ أَنْ يَكُونَ مُخَلَّى السَّرْبِ صَحِيحَ الْجِسْمِ سَلِيمَ الْجَوَارِحِ لَهُ سَبَبٌ وَارِدٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَسِّرْهَا لِي قَالَ أَنْ يَكُونَ الْعَبْدُ مُخَلَّى السَّرْبِ صَحِيحَ الْجِسْمِ سَلِيمَ الْجَوَارِحِ يُرِيدُ أَنْ يَزْنِيَ فَلَا يَجِدُ امْرَأَةً ثُمَّ يَجِدُهَا فَإِمَّا أَنْ يُعْصَمَ فَيَمْتَنِعَ كَمَا امْتَنَعَ يُوسُفُ أَوْ يُخَلَّى بَيْنَهُ وَ بَيْنَ إِرَادَتِهِ فَيَزْنِيَ فَيُسَمَّى زَانِياً وَ لَمْ يُطَعِ اللَّهُ بِإِكْرَاهٍ وَ لَمْ يُعْصَ بِغَلَبَةٍ

ترجمه :

7. على بن اسباط مى‏گويد: از امام رضا (عليه السلام) درباره توانايى پرسيدم. آن حضرت فرمودند: هر بنده‏اى بعد از داشتن چهار خصوصيت، توانايى پيدا مى‏كند: اين كه هيچ مانعى سر راه تو نباشد، اين كه بدن سالمى داشته باشى، اين كه اعضاء سالمى داشته باشى (معلول نباشى) و اين كه دليلى از سوى خداوند باشد (يعى خود سرانه كارى انجام ندهد كه بدعت خواهد بود.)

به امام عرض كردم: فداى شما شوم! آنها را براى من توضيح بدهيد.

آن حضرت فرمودند: منظور اين است كه بنده‏اى مانعى سر راه او (براى انجام كارى) نباشد، و بدنش (براى انجام واجب مثل روزه گرفتن) سالم باشد، و اين كه اعضاء بدنش صحيح باشد (مثلا براى شستن دست، يك دست نداشته باشد، وضو از آن دست ساقط مى‏شود.) پس اگر كسى قصد زنا كردن را دارد و زنى براى اين عمل پيدا نكرد و سپس به دست آورد، (دو راه در اين جا به وجود مى‏آيد:) يا خود دارى مى‏كند همان طورى كه حضرت يوسف (عليه السلام) از اين عمل دورى نمود و يا بين خود و خواسته‏اش را خالى مى‏گذارد (و آن عمل را انجام مى‏دهد.) و زنا مى‏كند كه در اين صورت زنا كار خواهد بود و با اجبار از خداوند اطاعت نكرده و با غلبه گناه نكرده است. (يعنى اگر عمل زنا را انجام دهد از خداوند اطاعت نكرده است و اگر انجام ندهد بر هواى نفس خود پيروز شده است.)

8 حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ الْجَابِرِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ الْخَلْقَ فَعَلِمَ مَا هُمْ صَائِرُونَ إِلَيْهِ وَ أَمَرَهُمْ وَ نَهَاهُمْ فَمَا أَمَرَهُمْ بِهِ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَقَدْ جَعَلَ لَهُمُ السَّبِيلَ إِلَى الْأَخْذِ بِهِ وَ مَا نَهَاهُمْ عَنْهُ فَقَدْ جَعَلَ لَهُمُ السَّبِيلَ إِلَى تَرْكِهِ وَ لَا يَكُونُوا آخِذِينَ وَ لَا تَارِكِينَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ يَعْنِي بِعِلْمِهِ

ترجمه :

8. اسماعيل بن جابر از امام صادق (عليه السلام) نقل مى‏كند كه آن حضرت فرمودند: خداوند، مخلوقات را آفريد و مى‏دانست كه آنها به چه مسيرى مى‏روند (به همين دليل) آنها را به كارهايى دستور و از اعمالى نهى كرد و نسبت به كارهايى كه به آنها دستور داده است، راهى را نيز قرار داده است تا به آن عمل برسند و نسبت به كارهايى كه آنها را نهى كرده است راهى را نيز براى ترك آن در نظر گرفته است. پس مردم به جز با اذن خداوند هيچ عملى را انجام نداده و هيچ كارى را ترك نمى‏كنند و منظور از اذن خداوند، دانش و علم پروردگار است.

9 حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ الطَّيَّارِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَز