ْمُهْتَدِي جَوْراً أَلَا إِنَّ لِلْعَبْدِ أَرْبَعَةَ أَعْيُنٍ عَيْنَانِ يُبْصِرُ بِهِمَا أَمْرَ آخِرَتِهِ وَ عَيْنَانِ يُبْصِرُ بِهِمَا أَمْرَ دُنْيَاهُ فَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِعَبْدٍ خَيْراً فَتَحَ لَهُ الْعَيْنَيْنِ اللَّتَيْنِ فِي قَلْبِهِ فَأَبْصَرَ بِهِمَا الْعَيْبَ وَ إِذَا أَرَادَ غَيْرَ ذَلِكَ تَرَكَ الْقَلْبَ بِمَا فِيهِ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى السَّائِلِ عَنِ الْقَدَرِ فَقَالَ هَذَا مِنْهُ هَذَا مِنْهُ

ترجمه :

4. زهرى مى‏گويد: مردى به امام سجاد (عليه السلام) عرض كرد: خداوند مرا فداى شما گرداند! آيا آن چه به مردم مى‏رسد، به خاطر قَدَر يا به خاطر عمل است؟ حضرت فرمودند: قَدَر و عمل مانند روح و بدن هستند. روح بدون بدن، حسى ندارد و بدن بدون روح (نيز) چهره‏اى بدون حركت است و زمانى كه هر دو در كنار هم باشند، قوى شده و صلاحيت پيدا مى‏كنند. عمل و قَدَر هم اين چنين هستند. پس اگر قَدَر بر عمل واقع نباشد، آفريننده از مخلوق شناخته نمى‏شود و قدر، چيزى خواهد بود كه حس ندارد و اگر عمل همراه با قَدَر نباشد، به وجود نمى‏آيد و به سرانجام نمى‏رسد؛ اما زمانى كه در كنار يكديگر جمع شدند، قوى مى‏شوند و خداوند به بندگان شايسته‏ى خود در اين مورد كمك مى‏رساند. سپس فرمودند: آگاه باشيد! ستمكارترين مردم كسى است كه ظلم خود را عدالت ببيند و عدالت شخص هدايت يافته را ستم به حساب مى‏آورد. آگاه باشيد! براى هر بنده‏اى، چهار چشم وجود دارد: دو چشم كه به وسيله آنها، كارهاى آخرتى را مى‏بيند و دو چشم كه با آن امور دنيايى را نگاه مى‏كند. زمانى كه خداوند خوبى بنده‏اى را بخواهد، آن دو چشمى كه در قلبش وجود دارد را باز مى‏كند، كه به وسيله آن دو، عيب (شايد در اصل غيب باشد) را مى‏بيند و زمانى كه خداوند خوبى كسى را نخواهد، قلب را به همراه آن چه در آن است، رها مى‏كند. سپس آن حضرت رو به سؤال كننده كردند و فرمودند: اين از آن است، اين از آن است. (يعنى اين كه جواب دادم از قَدَر است.)

5 حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ الْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّا الْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِيبٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زِيَادٍ قَالَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ وَ كَانَ مَعَ عَلِيٍّ ع يَوْمَ صِفِّينَ وَ فِيمَا بَعْدَ ذَلِكَ قَالَ بَيْنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ع يُعَبِّئُ الْكَتَائِبَ يَوْمَ صِفِّينَ وَ مُعَاوِيَةُ مُسْتَقْبِلُهُ عَلَى فَرَسٍ لَهُ يَتَأَكَّلُ تَحْتَهُ تَأَكُّلًا وَ عَلِيٌّ ع عَلَى فَرَسِ رَسُولِ اللَّهِ ص الْمُرْتَجِزِ وَ بِيَدِهِ حَرْبَةُ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ هُوَ مُتَقَلِّدٌ سَيْفَهُ ذُو الْفَقَارِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ احْتَرِسْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَإِنَّا نَخْشَى أَنْ يَغْتَالَكَ هَذَا الْمَلْعُونُ فَقَالَ ع لَئِنْ قُلْتَ ذَاكَ إِنَّهُ غَيْرُ مَأْمُونٍ عَلَى دِينِهِ وَ إِنَّهُ لَأَشْقَى الْقَاسِطِينَ وَ أَلْعَنُ الْخَارِجِينَ عَلَى الْأَئِمَّةِ الْمُهْتَدِينَ وَ لَكِنْ كَفَى بِالْأَجَلِ حَارِساً لَيْسَ أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ إِلَّا وَ مَعَهُ مَلَائِكَةٌ حَفَظَةٌ يَخْفَظُونَهُ مِنْ أَنْ يَتَرَدَّى فِي بِئْرٍ أَوْ يَقَعَ عَلَيْهِ حَائِطٌ أَوْ يُصِيبَهُ سُوءٌ فَإِذَا حَانَ أَجَلُهُ خَلَّوْا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ مَا يُصِيبُهُ وَ كَذَلِكَ أَنَا إِذَا حَانَ أَجَلِي انْبَعَثَ أَشْقَاهَا فَخَضَّبَ هَذِهِ مِنْ هَذَا وَ أَشَارَ إِلَى لِحْيَتِهِ وَ رَأْسِهِ عَهْداً مَعْهُوداً وَ وَعْداً غَيْرَ مَكْذُوبٍ‏

و الحديث طويل أخذنا منه موضع الحاجة و قد أخرجته بتمامه في كتاب الدلائل و المعجزات

ترجمه :

5. ابوحيان تيمى از پدرش كه در جنگ صفين و پس از آن با امام على (عليه السلام) همراه بود نقل مى‏كند كه مى‏گويد: امام على (عليه السلام) در روز (جنگ) صفين صفوف لشكر را منظم مى‏كرد، در حالى كه معاويه بر اسب خود سوار بود و آن اسب با پاى خود به زمين مى‏كوبيد و امام على (عليه السلام) بر اسب رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) كه مى‏درخشيد، سوار بود و در دست (مبارك) خود نيزه‏ى رسول خدا داشتند و شمشير ذوالفقار را بر دوش آويزان كرده بودند. مردى از ياران آن حضرت عرض كرد: اى امير مؤمنان! مواظب خود باشيد! مى‏ترسم كه اين معلون (معاويه) شما را (ناگهان) به قتل برساند. آن حضرت فرمودند: بهتر بود كه مى‏گفتى: او (معاويه) در دينش مورد اعتماد نيست و پست‏ترين پيمان شكن و ملعون‏ترين خروج كننده بر پيشواى هدايت يافته (امام على (عليه السلام)) است، اما براى محافظت، أجل كفايت مى‏كند (تا زمان مرگ كسى نيامده باشد، نمى‏ميرد.) و هيچ كسى نيست مگر اين كه با او فرشتگان هستند كه از او محافظت مى‏كنند تا در چاهى نيفتد يا ديوارى بر سرش خراب نشود و يا بدى (آسيبى) به او نرسد. پس زمانى كه أجل (زمان مرگ) او برسد، آن فرشتگان بين خود و آن آسيبى كه قرار است به آن شخص برسد، خالى مى‏كنند و من نيز اگر اجلم (زمان مرگم) رسيده باشد، بدبخت‏ترين (فرد در) امت (اسلام يعنى ابن ملجم) برخاسته و از اين جا تا اين جا را (و به ريش و سر مبارك خود اشاره كردند) رنگين مى‏سازد و اين پيمانى است كه منعقد شده و وعده‏اى است كه دروغ نمى‏باشد. (اين حديث طولانى است كه همان مقدارى را كه نياز داشتيم، آورديم و تمام اين روايت را در كتاب الدلائل و المعجزات آورده‏ايم.)

6 حَدَّثَنَا أَبِي وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَحِمَهُمَا اللَّهُ قَالا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْعَطَّارُ وَ أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ جَمِيعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ يَحْيَى بْنِ عِمْرَانَ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَعْبَدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ كَمَا أَنَّ بَادِيَ النِّعَمِ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قَدْ نَحَلَكُمُوهُ فَكَذَلِكَ الشَّرُّ مِنْ أَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ جَرَى بِهِ قَدَرُهُ

ترجمه :

6. زراره مى‏گويد: از امام صادق (عليه السلام) شنيدم كه مى‏فرمود: همان طورى كه آغاز نعمت‏ها از سوى خداوند است و شما آن را به خود نسبت مى‏دهيد، بدى نيز از سوى شماست، اگر چه قَدَر الهى بر آن جارى است.

7 أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَرْزَمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بِإِسْنَادِهِ رَفَعَهُ إِلَى مَنْ قَالَ سَمِعْتُ رَ