 وَ لَمْ يَنْأَ عَنْهَا فَيُقَالَ هُوَ مِنْهَا بَائِنٌ وَ لَمْ يَخْلُ مِنْهَا فَيُقَالَ لَهُ أَيْنَ لَكِنَّهُ سُبْحَانَهُ أَحَاطَ بِهَا عِلْمُهُ وَ أَتْقَنَهَا صُنْعُهُ وَ أَحْصَاهَا حِفْظُهُ لَمْ يَعْزُبْ عَنْهُ خَفِيَّاتُ غُيُوبِ الْهَوَى وَ لَا غَوَامِضُ مَكْنُونِ ظُلَمِ الدُّجَى وَ لَا مَا فِي السَّمَاوَاتِ الْعُلَى وَ الْأَرَضِينَ السُّفْلَى لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ مِنْهَا حَافِظٌ وَ رَقِيبٌ وَ كُلُّ شَيْ‏ءٍ مِنْهَا بِشَيْ‏ءٍ مُحِيطٌ وَ الْمُحِيطُ بِمَا أَحَاطَ مِنْهَا اللَّهُ الْوَاحِدُ الْأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذِي لَمْ تُغَيِّرْهُ صُرُوفُ الْأَزْمَانِ وَ لَمْ يَتَكَأَّدْهُ صُنْعُ شَيْ‏ءٍ كَانَ إِنَّمَا قَالَ لِمَا شَاءَ أَنْ يَكُونَ كُنْ فَكَانَ ابْتَدَعَ مَا خَلَقَ بِلَا مِثَالٍ سَبَقَ وَ لَا تَعَبٍ وَ لَا نَصَبٍ وَ كُلُّ صَانِعِ شَيْ‏ءٍ فَمِنْ شَيْ‏ءٍ صَنَعَ وَ اللَّهُ لَا مِنْ شَيْ‏ءٍ صَنَعَ مَا خَلَقَ وَ كُلُّ عَالِمٍ فَمِنْ بَعْدِ جَهْلٍ تَعَلَّمَ وَ اللَّهُ لَمْ يَجْهَلْ وَ لَمْ يَتَعَلَّمْ أَحَاطَ بِالْأَشْيَاءِ عِلْماً قَبْلَ كَوْنِهَا فَلَمْ يَزْدَدْ بِكَوْنِهَا عِلْماً عِلْمُهُ بِهَا قَبْلَ أَنْ يُكَوِّنَهَا كَعِلْمِهِ بَعْدَ تَكْوِينِهَا لَمْ يُكَوِّنْهَا لِشِدَّةِ سُلْطَانٍ وَ لَا خَوْفٍ مِنْ زَوَالٍ وَ لَا نُقْصَانٍ وَ لَا اسْتِعَانَةٍ عَلَى ضِدٍّ مُثَاوِرٍ- وَ لَا نِدٍّ مُكَاثِرٍ وَ لَا شَرِيكٍ مُكَايِدٍ لَكِنْ خَلَائِقُ مَرْبُوبُونَ وَ عِبَادٌ دَاخِرُونَ فَسُبْحَانَ الَّذِي لَا يَئُودُهُ خَلْقُ مَا ابْتَدَأَ وَ لَا تَدْبِيرُ مَا بَرَأَ وَ لَا مِنْ عَجْزٍ وَ لَا مِنْ فَتْرَةٍ بِمَا خَلَقَ اكْتَفَى عَلِمَ مَا خَلَقَ وَ خَلَقَ مَا عَلِمَ لَا بِالتَّفَكُّرِ وَ لَا بِعِلْمٍ حَادِثٍ أَصَابَ مَا خَلَقَ وَ لَا شُبْهَةٍ دَخَلَتْ عَلَيْهِ فِيمَا لَمْ يَخْلُقْ لَكِنْ قَضَاءٌ مُبْرَمٌ وَ عِلْمٌ مُحْكَمٌ وَ أَمْرٌ مُتْقَنٌ تَوَحَّدَ بِالرُّبُوبِيَّةِ وَ خَصَّ نَفْسَهُ بِالْوَحْدَانِيَّةِ وَ اسْتَخْلَصَ الْمَجْدَ وَ الثَّنَاءَ فَتَمَجَّدَ بِالتَّمْجِيدِ وَ تَحَمَّدَ بِالتَّحْمِيدِ وَ عَلَا عَنِ اتِّخَاذِ الْأَبْنَاءِ وَ تَطَهَّرَ وَ تَقَدَّسَ عَنْ مُلَامَسَةِ النِّسَاءِ وَ عَزَّ وَ جَلَّ عَنْ مُجَاوَرَةِ الشُّرَكَاءِ فَلَيْسَ لَهُ فِيمَا خَلَقَ ضِدٌّ وَ لَا فِيمَا مَلَكَ نِدٌّ وَ لَمْ يَشْرَكْ فِي مُلْكِهِ أَحَدٌ الْوَاحِدُ الْأَحَدُ الصَّمَدُ وَ الْمُبِيدُ لِلْأَبَدِ وَ الْوَارِثُ لِلْأَمَدِ الَّذِي لَمْ يَزَلْ وَ لَا يَزَالُ وَحْدَانِيّاً أَزَلِيّاً قَبْلَ بَدْءِ الدُّهُورِ وَ بَعْدَ صَرْفِ الْأُمُورِ الَّذِي لَا يَبِيدُ وَ لَا يُفْقَدُ بِذَلِكَ أَصِفُ رَبِّي فَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مِنْ عَظِيمٍ مَا أَعْظَمَهُ وَ جَلِيلٍ مَا أَجَلَّهُ وَ عَزِيزٍ مَا أَعَزَّهُ وَ تَعَالَى عَمَّا يَقُولُ الظَّالِمُونَ عُلُوّاً كَبِيراً وَ حَدَّثَنَا بِهَذِهِ الْخُطْبَةِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّقْرِ الصَّائِغُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَبَّاسِ بْنِ بَسَّامٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو زَيْدٍ سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَصْرِيُّ قَالَ حَدَّثَتْنِي عُمْرَةُ بِنْتُ أَوْسٍ قَالَتْ حَدَّثَنِي جَدِّيَ الْحُصَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ ع أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع خَطَبَ بِهَذِهِ الْخُطْبَةِ لَمَّا اسْتَنْهَضَ النَّاسَ فِي حَرْبِ مُعَاوِيَةَ فِي الْمَرَّةِ الثَّانِيَةِ

ترجمه :

3. امام صادق (عليه السلام) از پدر بزرگوارش و ايشان از اجدادشان نقل كرده‏اند كه فرموده‏اند: على (عليه السلام) براى بار دوم مردم را به جنگ با معاويه دعوت نمود و زمانى كه مردم جمع شدند، براى ايراد خطبه ايستادند و فرمودند: سپاس مى‏گويم خداى يگانه را كه نه از چيزى به وجود آمده و نه آنچه هست، از چيزى آفريده است. او قدرتى است كه با آن، از چيزهاى ديگر جدا مى‏شود و چيزهاى ديگر از او جدا مى‏شوند. نه داراى صفتى است كه به او برسند و نه اندازه‏اى دارد كه براى آن مثالى بياورند. زبان از توصيف او ناتوان است و آوردن صفات متعدد براى رسيدن به او، راه را گم كرده و مبهوت مى‏مانند. در بزرگى ملكوت او راه‏هاى عميق انديشه، سرگردان مى‏شوند و هر نوع تفسيرى از رسيدن به دانش او دور مى‏مانند. بر غيب خود، پرده‏هاى نامحسوس انداخته است و در ريزترين كارهاى او، انديشه‏هاى بزرگ، متحيّر مى‏شوند. چنين خدايى پاكيزه است كه انديشه‏هاى بلند به او نمى‏رسند و متفكران به او دست پيدا نمى‏كنند. برتر است خدايى كه براى او زمانى قابل شمارش، عمرى دراز، و وصفى محدود وجود ندارد، داراى جايگاهى مقدس است كه آغازى به عنوان آغاز، پايانى به عنوان پايان و آخرى به عنوان نابودى ندارد. او پاك است، آن گونه كه خود را توصيف كرده است و توصيف كنندگان به توصيف اي آن گونه كه خود را توصيف كرده است و توصيف كنندگان به توصيف او نمى‏رسند و او همه چيزها را در هنگام آفريدنشان محدود كرده است و از شبيه شدن به خدا (در جاودانگى) فرق داشته باشند و او نيز از آن‏ها با اين خصوصيت، متفاوت باشد. او درون چيزى نيست تا گفته شود: در چيزها قرار دارد و از آنها دور هم نيست تا گفته شود: از چيزها بيگانه است و از چيزها كناره‏گيرى نكرده است تا گفته شود: كجاست؟ بلكه با علم خود بر هر چيزى تسلط دارد و با آفرينش خود آنها را ساخته و ياد او سبب شمارش آنها شده است. پنهان‏ترين پنهان‏ها، پوشيده‏هاى توسط شب و آنچه در آسمان‏هاى بالا تا زمين‏هاى پايين وجود دارد، از او مخفى نيست، از طرف او براى هر چيزى نگهبانى و هر چيزى از آنها بر چيز ديگر تسلط دارند و بر تسلط كننده آنها تسلط دارد. يگانه بى‏نيازى است كه گذشت زمان، او را تغيير نداده و ساختن آنچه بايد بسازد، او را خسته نمى‏كند، زيرا براى وجود هر چه بخواهد، فقط گفته است: باش (موجود شود) آن چيز هم، به وجود آمده است.

هر چيزى را آفريده، بدون الگوبردارى از چيز ديگرى بوده است و بدون رنج و تلاش به وجود آورده است. هر كسى چيزى بسازد، از ماده‏اى مى‏سازد؛ اما آنچه خداوند ساخته است، از ماده نبوده است. هر دانايى، بعد از نادانى، دانا شده است، در حالى كه خداوند نادان نبوده و چيزى ياد نگرفته است، زيرا به هر چيزى قبل از به وجود آمدنشان آگاهى داشت و بعد از به وجود آمدن، به علم خداوند چيزى اضافه نمى‏شود. آگاهى خداوند به هر چيزى قبل از به وجود آمدنش مثل بعد از آفرينش آنها مى‏باشد. خداوند، چيزى را نيافريده تا پادشاهى او محكم بماند يا به خاطر ترس از نابودى و نقص يا در مقابل دشمن و يا در مقابل شريك خود يا دا