+ افزایش اندازه | کاهش اندازه -

    دکمه اشتراک گذاری تلگرام

عباراتی در تقریر مذهب ابن عربی – وحید باقرپور کاشانی

عباراتی در تقریر مذهب ابن عربی – وحید باقرپور کاشانی

 

 

1. فَاَرْفَعُ الْاَوْلياءِ اَبوبَكْرٍ.    والاترين اولياء، ابوبكر است.

 

2. قالَ صلى الله عليه وسلم في عُمَرَ بْنِ الْخَطّابِ يَذْكُرُ ما أَعْطاهُ اللهُ مِنَ الْقُوَّةِ: يا عُمَرُ! ما لَقيَكَ الشَّيْطانُ في فَجٍّ إِلّا سَلَكَ فَجًّا غَيْرَ فَجِّكَ! فَدَلَّ عَلَى عِصْمَتِهِ بِشَهادَةِ الْمَعْصومِ وَ قَدْ عَلِمْنا إِنَّ الشَّيْطانَ ما يَسْلُكُ قَطُّ بِنا إِلّا إِلَى الْباطِلِ وَ هُوَ غَيْرُ فَجِّ عُمَرَ بْنِ الْخَطّابِ فَما كانَ عُمَرُ يَسْلُكُ إِلّا فِجاجَ الْحَقِّ بِالنَّصِّ فَكانَ مِمَّنْ لاتَأْخُذُهُ في اللهِ لَوْمَةُ لائِمٍ في جَميعِ مَسالِكِهِ وَ لِلْحَقِّ صَوْلَةٌ وَ لَمّا كانَ الْحَقُّ صَعْبَ الْمَرامِ قَويًّا حَمْلُهُ عَلَى النُّفوسِ لاتَحْمِلُهُ وَ لاتَقْبَلُهُ بَلْ تَمُجُّهُ وَ تَرُدُّهُ لِهَذا قالَ صلى الله عليه و سلم: ما تَرَكَ الْحَقُّ لِعُمَرَ مِنْ صَديقٍ وَ صَدَقَ صلى الله عليه و سلم يَعْني في الظّاهِرِ وَ الْباطِنِ… فَما تَرَكَ الْحَقُّ لِعُمَرَ في قَلْبِهِ مِنْ صَديقٍ فَما كانَ لَهُ تَعَلُّقٌ إِلّا بِاللهِ.

 

رسول خدا صلي الله عليه (وآله) وسلم درباره ی نیرویی که خدا به عمر بن خطاب داده بود گفت: ای عمر! شیطان تو را در هيچ راهي نمي بيند مگر اين كه راهي به غير آن را مي پيمايد. این سخن دلالت بر معصوم بودن عمر دارد!!! زیرا می دانیم که شیطان ما را جز به راه باطل نمی برد که آن، غیر راه عمر بن خطاب است، پس عمر به تصریح رسول خدا صلي الله عليه (وآله) وسلم جز به راه های حق نمی رود و در راه حق، هیچ سرزنشی او را تحت تاثیر قرار نمی دهد و حق صولتی دارد. از آن جا که پذیرش حق و زیربار آن رفتن دشوار است، انسان ها تاب آن را نمی آورند و از آن دوری می کنند لذا رسول خدا صلي الله عليه (وآله) وسلم گفت: حق برای عمر هیچ دوستی- نه در ظاهر و نه در باطن- باقی نگذاشت… حق در قلب عمر هيچ دوستي را به جای نگذاشت و او هيچ وابستگي و علاقه اي به غير خدا ندارد.

 

3. يَقولُ عُمَرُ بْنُ الْخَطّابِ: ما ابْتَلانِيَ اللهُ بِمُصيبَةٍ إِلّا رَأَيْتُ لِلّهِ عَلَيَّ فيها ثَلاثَ نِعَمٍ. إِحْداها: أَنْ لَمْ تَكُنْ في ديني. اَلثّانيَةُ: حَيْثُ لَمْ تَكُنْ أَكْبَرَ مِنْها. اَلثّالِثَةُ: ما وَعَدَ اللهُ عَلَيْها مِنَ الثَّوابِ… فَانْظُرْ إِلَى مَعْرِفَةِ عُمَرَ رضي الله عنه كَيْفَ أَوْجَبَ عَلَى نَفْسِهِ مِثْلَ هَذا وَ انْظُرْ إِلَى ما فيها مِنَ الْأَدَبِ حَيْثُ عَدَلَ عَنِ النَّظَرِ فيها مِنْ كَوْنِها مُصيبَةً إِلَى رُؤْيَةِ النِّعَمِ فَتَلَقّاها بِالْقَبولِ لِأَنَّ النِّعْمَةَ مَحْبوبَةٌ لِذاتِها فَرَضِيَ فَكانَ لَهُ مَقامُ الرِّضا وَ الْاِسْتِسْلامِ وَ التَّفْويضِ وَ الصَّبْرِ وَ الْاِعْتِمادِ عَلَى اللهِ… وَ لَمْ يَحْكُمْ أَحَدٌ مِنَ الْأَوْلياءِ وَ لا قامَ فيهِ مِثْلَ هَذا الْمَقامِ مِثْْلُ أَبي بَكْرٍ الصِّدّيقِ… فَإِنَّ اللهَ تَعالَى وَفَّقَهُ لِإِظْهارِ الْقُوَّةِ الَّتي أَعْطاهُ لِكَوْنِ اللهِ أَهَّلَهُ دونَ الْجَماعَةِ لِلْاِمامَةِ وَ التَّقَدُّمِ… فَقامَتْ لَهُ تِلْكَ الْقُوَّةُ في الدَّلالَةِ عَلَى اَنَّ اللهَ قَدْ جَعَلَهُ مُقَدَّمَ الْجَماعَةِ في الْخِلافَةِ عَنْ رَسولِ اللهِ في أُمَّتِهِ… فَإِذا كانَ الْخالِقُ الَّذي بِيَدِهِ مَلَكوتُ كُلِّ شَيْ‏ءٍ يُسْجَدُ لَهُ كَرْهًا فَكَيْفَ حالُ خَليفَتِهِ وَ نائِبِهِ في خَلْقِهِ وَ هُمُ الرُّسُلُ فَكَيْفَ حالُ أَبي بَكْرٍ وَ غَيْرِهِ فَلا بُدَّ مِنْ طائِعٍ وَ كارِهٍ يَدْخُلُ في الْأَمْرِ عَلَى كَرْهٍ… فَإِنَّ اللهَ قَدْ سَبَقَ عِلْمُهُ بِأَنْ يَجْعَلَهُ خَليفَةً في الْأَرْضِ وَ كَذَلِكَ عُمَرُ وَ عُثْمانُ وَ عَليٌّ وَ الْحَسَنُ.

 

عمر بن خطاب می گوید: خداوند مرا به هر مصیبتی که گرفتار کرد، سه نعمت الهی را در آن دیدم. اول: این که مصيبت به دینم نرسید. دوم: مصیبتی بزرگ تر از آن به من نرسید. سوم: ثوابی که در ازای آن مصیبت، خداوند به من وعده داده است… در معرفت عمر بیاندیش! که چگونه مانند این حالت را بر خویش واجب نموده و این که چه ادبی به خرج داده که به جای آن که مصیبت را گرفتاری ببیند، نعمت می بیند و آن را می پذیرد زیرا نعمت ذاتا محبوب است. پس او به مصیبت راضی شد و به مقام رضا و تسلیم و تفویض و صبر و اعتماد بر خداوند رسید… هیچ یک از اولیاء مانند ابوبکر صدیق به این مقام نرسیده است… خداوند به ابوبکر توفیق داد تا نیرویی را که به او عطا کرده بود، هویدا سازد زیرا خدا از میان مسلمانان تنها او را لایق امامت و مقدم شدن بر مردم قرار داده بود… همان نیروی الهی راهنمایي كرد که خداوند فقط او را شایسته جانشینی رسول خدا قرار داده است… پس وقتي براي آفريننده اي كه ملكوت هر چيزي تحت قدرت اوست برخي از مخلوقات، اجبارا سجده مي كنند، وضع جانشين و نایبش در ميان مردم، يعني رسولان و پيغمبران چگونه است و وضع ابوبكر و ديگران چه طور خواهد بود؟ پس حتما برخي با ميل و برخي با زور حكومت او را مي-پذيرند… در علم خدا بود كه ابوبكر و هم چنين عمر و عثمان و علي و حسن را جانشين خويش در زمين قرار دهد.

 

4. وَ مِنّا النَّبيُّ نَبيُّ الْهُدَى وَ فينا تَنَبَّأَ وَ مِنّا ابْتَدَى‏   وَ مِنّا أَبوبَكْرِ بْنِ الْكِرامِ وَ مِنّا أَبوحَفْصٍ الْمُرْتَجَي‏   وَ عُثْمانُ مِنّا فَمَنْ مِثْلُهُ إِذا عَدَّدَ النّاسُ أَهْلَ الْحَياءِ

پيغمبر هدايت از ماست و در ميان ما ادعاي پيغمبري كرد و دعوتش را از ما شروع نمود.

ابوبكر پسرِ پدران گرامي و ابوحفص (عمر بن خطاب) كه به او اميد داريم هم از ماست.

و عثمان هم از ماست، زماني كه مردم اهل حياء را مي شمرند، كيست كه مانند او باشد.

 

5. وَ ما مِنْ قُطْبٍ إِلّا وَ لَهُ اسْمٌ يَخُصُّهُ زائِدًا عَلَى الْاِسْمِ الْعامِّ الَّذي لَهُ الَّذي هُوَ عَبْدُاللهِ سَواءٌ كانَ الْقُطْبُ نَبيًّا في زَمانِ النُّبُوَّةِ الْمَقْطوعِ بِها أَوْ وَليًّا في زَمانِ شَريعَةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و سلم وَ كَذَلِكَ الْإِمامانِ لِكُلِّ واحِدٍ مِنْهُما اسْمٌ يَخُصُّهُ يُنادَى بِهِ كُلُّ إِمامٍ في وَقْتِهِ هُناكَ فَالْإِمامُ الْأَيْسَرُ عَبْدُالْمَلِكِ وَ الْإِمامُ الْأَيْمَنُ عَبْدُرَبِّهِ وَ هُما لِلْقُطْبِ الْوَزيرانِ فَكانَ أَبوبَكْرٍ رضي الله عنه عَبْدَالْمَلِكِ وَ كانَ عُمَرُ رضي الله عنه عَبْدَ رَبِّهِ في زَمانِ رَسولِ اللهِ صلى الله عليه و سلم إِلَى أَنْ ماتَ صلى الله عليه و سلم فَسُمِّىَ أَبوبَكْرٍ عَبْدَاللهِ وَ سُمِّيَ عُمَرُ عَبْدَالْمَلِكِ وَ سُمِّيَ الْإِمامُ الَّذي وَرِثَ مَقامَ عُمَرَ عَبْدَرَبِّهِ وَ لايَزالُ الْأَمْرُ عَلَى ذَلِكَ إِلَى يَوْمِ الْقيامَةِ.

 

هر قطبي علاوه بر نام عمومي يعني عبدالله، نام ديگري هم دارد، فرقي هم ندارد كه قطب، پيغمبر يا وليّ در زمان شريعت محمد صلي الله عليه (وآله) وسلم باشد؛ و هم چنين است دو امام كه براي هر كدام شان نام ويژه اي بوده كه در دوره ي امامتش به آن خوانده مي شده، نام امام چپ، عبدالملك و نام امام راست عبدربه است و آن دو وزير قطب بودند. پس در زمان رسول خدا صلي الله عليه (وآله) وسلم، ابوبكر رضي الله عنه عبدالملك، و عمر رضي الله عنه عبدربه بود و پس از مرگ وی، ابوبكر عبدالله، و عمر عبدالملك، و امامي كه به مقام عمر رسيد عبدربه ناميده شدند؛ و وضعيت تا روز قيامت بر همين منوال است.

 

6. قالَ صلي الله عليه وسلم: وُزِنْتُ أَنَا وَ أَبوبَكْرٍ فَرَجَحْتُ وَ وُزِنَ أَبوبَكْرٍ بِالْأُمَّةِ فَرَجَحَها!

رسول خدا صلي الله عليه (وآله) وسلم گفت: من با ابوبكر وزن شدم، كه بر او برتري يافتم؛ و ابوبكر با امت وزن شد، كه بر آن ها برتري يافت.

 

7. لَمّا لَمْ يَصِحَّ اجْتِماعُ صادِقَيْنِ مَعًا لِذَلِكَ لَمْ يَقُمْ أَبوبَكْرٍ في حالِ النَّبيِّ صلى الله عليه و سلم وَ ثَبَتَ مَعَ صِدْقِهِ بِهِ فَلَوْ فُقِدَ النَّبيُّ صلى الله عليه و سلم في ذَلِكَ الْمَوْطِنِ وَ حَضَرَهُ أَبوبَكْرٍ لَقامَ في ذَلِكَ الْمَقامِ الَّذي أُقيمَ فيهِ رَسولُ اللهِ صلى الله عليه و سلم لِأَنَّهُ لَيْسَ ثَمَّ أَعْلَى مِنْهُ يَحْجُبُهُ عَنْ ذَلِكَ فَهُوَ صادِقٌ ذَلِكَ الْوَقْتَ وَ حَكيمُهُ وَ ما سِواهُ تَحْتَ حُكْمِهِ.

 

از آن جایی که اجتماع دو صادق به همراه هم درست نمی باشد، ابوبکر به همراه پیامبر صلي الله عليه (وآله) وسلم رهبری جامعه را به دست نگرفت، و در تصدیق وی ثابت قدم ماند. اما اگر پیامبر صلي الله عليه (وآله) وسلم در آن جا نباشد و ابوبکر حضور داشته باشد، جانشین رسول خدا صلي الله عليه (وآله) وسلم می شود، زیرا در آن جا کسی بالاتر از ابوبکر نیست که مانعش گردد. پس او در آن وقت صادق و حکمران است و همه تحت فرمان اویند.

 

8. وَ قالَ : ما فَضَلَكُمْ اَبوبَكْرٍ بِكَثْرَةِ صَلاةٍ وَ لا صيامٍ وَلَكِنْ بِشَيْءٍ وَقَعَ في صَدْرِهِ.

ابوبكر به خاطر نماز و روزه ي زياد بر شما برتري نيافت، بلكه به خاطر چيزي كه در سينه اش واقع گرديد،‌ برتري پيدا كرد.

 

9. وَ بِهَذا الدَّواءِ يَذْهَبُ مَرَضُ الشَّيْطانِ مِنْ نَفْسِكَ وَ تَكونَ عُمَريَّ الْمَقامِ ما يَلْقاكَ الشَّيْطانُ في فَجٍّ إِلّا سَلَكَ فَجًّا غَيْرَ فَجِّكَ إِذا عامَلْتَهُ بِمِثْلِ هَذا.

با اين دارو، بيماري شيطان از جان تو دور مي شود و به مقام عمر مي-رسي كه در هر راهي گام نهي، شيطان در راه ديگري مي رود.

 

10. وَ لَمّا شَهِدْتُهُ صلى الله عليه و سلم في ذَلِكَ الْعالَمِ… وَ الصِّدّيقُ عَلَى يَمينِهِ الْأَنْفَسِ وَ الْفاروقُ عَلَى يَسارِهِ الْأَقْدَسِ وَ الْخَتْمُ بَيْنَ يَدَيْهِ قَدْ حثى يُخْبِرُهُ بِحَديثِ الْأُنْثَى وَ عَليٌّ صلى الله عليه و سلم يُتَرْجِمُ عَنِ الْخَتْمِ بِلِسانِهِ وَ ذوالنّورَيْنِ مُشْتَمِلٌ بِرِداءِ حَيائِهِ مُقْبِلٌ عَلَى شَأْنِهِ.

 

رسول خدا صلي الله عليه (وآله) وسلم را در آن عالم مشاهده كردم… كه صدّيق (ابوبكر) در طرف راست وی، و فاروق (عمر بن خطاب) در طرف چپ وی قرار داشتند، و ختم در برابرش او را به حديث اُنثي خبر مي داد، و علي از طرف ختم به زبانش ترجمه مي كرد، و ذوالنورين (عثمان) رداء حياء را پوشيده و به كار خويش مشغول بود.

 

11. فَإِنَّ الرَّسولَ ما أَشْرَكَ قَطُّ قالَ تَعالَى: (شَهِدَ اللهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ أولوا الْعِلْمِ) [آل عمران 18] وَ لَمْ يَقُلْ: وَ أولو الْايمانِ فَرُتْبَةُ الْعِلْمِ فَوْقَ رُتْبَةِ الْايمانِ بِلا شَكٍّ وَ هِيَ صِفَةُ الْمَلائِكَةِ وَ الرُّسُلِ وَ قَدْ يَكونُ حُصولُ ذَلِكَ الْعِلْمِ عَنْ نَظَرٍ أَوْ ضَرورَةٍ كَيْفَما كانَ فَيُسَمَّى عِلْمًا إِذْ لا قائِلَ وَ لا مُخْبِرَ يَلْزَمُ التَّصْديقُ بِقَوْلِهِ وَ هَذا الْمَقامُ الَّذي أَثْبَتْناهُ بَيْنَ الصِّدّيقيَّةِ وَ نُبُوَّةِ التَّشْريعِ الَّذي هُوَ مَقامُ الْقُرْبَةِ وَ هُوَ لِلْاَفْرادِ هُوَ دونَ نُبُوَّةِ التَّشْريعِ في الْمَنْزِلَةِ عِنْدَاللهِ وَ فَوْقَ الصِّدّيقيَّةِ في الْمَنْزِلَةِ عِنْدَاللهِ وَ هُوَ الْمُشارُ إِلَيْهِ بِالسِّرِّ الَّذي وَقَرَ في صَدْرِ أَبي بَكْرٍ فَفَضَلَ بِهِ الصِّدِّيقينَ إِذْ حَصَلَ لَهُ ما لَيْسَ مِنْ شَرْطِ الصِّدّيقيَّةِ وَ لا م‍ِنْ لَوازِمِها فَلَيْسَ بَيْنَ أَبي بَكْرٍ وَ رَسولِ اللهِ صلى الله عليه و سلم رَجُلٌ لِأَنَّهُ صاحِبُ صِدّيقيَّةٍ وَ صاحِبُ سِرٍّ فَهُوَ مِنْ كَوْنِهِ صاحِبَ سِرٍّ بَيْنَ الصِّدّيقيَّةِ وَ نُبُوَّةِ التَّشْريعِ وَ يُشارِكُ فيهِ فَلايَفْضُلُ عَلَيْهِ مَنْ يُشارِكُهُ فيهِ بَلْ هُوَ مُساوٍ لَهُ في حَقيقَتِهِ.

 

رسول هرگز مشرك نمي شود. خداوند فرمود: «خدا و فرشتگان و صاحبان علم گواهي مي دهند كه معبودي غير از او نيست.»، خداوند در اين آيه نفرمود: صاحبان ايمان گواهي مي دهند؛ بنابراين بدون ترديد درجه ي علم بالاتر از درجه ي ايمان است و اين ويژگي فرشتگان و رسولان است. اين علم گاهي از روي تحقيق و انديشه و گاهي بدون آن حاصل مي شود. به هر حال آن را علم ناميده اند، زيرا گوينده يا خبر دهنده اي وجود ندارد كه تصديق سخنش لازم باشد، و اين مقامي است كه بين صديقيت و نبوت تشريع- كه همان مقام قربت است- وجود دارد و براي افراد مي-باشد و رتبه اش نزد خداوند پایين تر از نبوت تشريع و بالاتر از صديقيت است، و اين مقام همان است كه اشاره شده به اين كه رازي است كه در سينه ي ابوبكر جاي گرفته است؛ از همين رو او از همه ي صديقان برتر است چون براي او چيزهایي حاصل شد كه شرط صديقيت و يا از لوازم آن نبوده است. پس بين ابوبكر و رسول خدا صلي الله عليه (وآله) وسلم هيچ مردي وجودي ندارد زيرا او صاحب صديقيت و صاحب راز است؛ پس او از آن جا كه صاحب راز ميان صديقيت و نبوت تشريع است و در آن شريك است، كسي كه با او شريك است برتر از او نيست بلكه او در حقيقتش با او برابر است.

 

12. فَهَذا كِتابُ الْإِمامِ الْعادِلِ عُمَرَ بْنِ الْخَطّابِ رضي الله عنه…

اين نامه ي پيشواي دادگر، عمر بن خطاب است…

 

13. وَ التَّعَلُّقُ لايَزولُ كَحُبِّ النَّبيِّ عائِشَةَ فَإِنَّهُ كانَ يُحِبُّها أَكْثَرَ مِنْ حُبِّهِ جَميعَ نِسائِهِ وَ حُبِّهِ أَبابَكْرٍ أَيْضًا وَ هُوَ أَبوها.

وابستگی و علاقه از بین نمی رود، مانند علاقه ای که پیغمبر به عايشه داشت. وی عايشه را از همه ی همسرانش بیش تر دوست می داشت، مانند علاقه ای که به پدرِ عايشه، ابوبکر داشت.

 

14. … فَلَحِقَ أَبابَكْرٍ فَلَمّا وَصَلَ إِلَى مَكَّةَ حَجَّ أَبوبَكْرٍ بِالنّاسِ وَ بَلَّغَ عَليٌّ إِلَى النّاسِ سورَةَ الْبَرائَةِ وَ تَلاها عَلَيْهِمْ نيابَةً عَنْ رَسولِ اللهِ وَ هَذا مِمّا يَدُلُّكَ عَلَى صِحَّةِ خِلافَةِ أَبي بَكْرٍ الصِّدّيقِ وَ مَنْزِلَةِ عَليٍّ رضي الله عنهما.

 

… پس علی خود را به ابوبکر رساند. وقتی که به مکه رسیدند، ابوبکر با مردم حج به جا آورد و علی هم به نیابت از رسول خدا سوره ی توبه را به مردم رساند و برایشان تلاوت نمود. این ماجرا تو را به درستی خلافت ابوبکر صدیق و منزلت علی راهنمایی می کند.

 

15. وَ مِنْهُمْ مَنْ يَكونُ ظاهِرَ الْحُكْمِ وَ يَحوزُ الْخِلافَةَ الظّاهِرَةَ كَما حازَ الْخِلافَةَ الْباطِنَةَ مِنْ جَهَةِ الْمَقامِ كَأَبي بَكْرٍ وَ عُمَرَ وَ عُثْمانَ وَ عَليٍّ وَ الْحَسَنِ وَ مُعاويَةَ بْنِ يَزيدَ وَ عُمَرَ بْنِ عَبْدِالْعَزيزِ وَ الْمُتَوَكِّلِ.

برخی از آن ها حكومت ظاهری هم دارند. پس هم چنان كه خلافت ظاهری دارد، خلافت باطنی نیز دارد؛ مانند ابوبکر، عمر، عثمان، علی، حسن، معاوية بن یزید، عمر بن عبدالعزیز و متوکل.

 

16. … فَناداهُ الْاِسْمُ الْعَليمُ الْمَنْسوبُ إِلَيْهِ الْكَلامُ بِصَوْتِ أَبي بَكْرٍ لِيُعَرِّفَهُ بِمَرْتَبَةِ أَبي بَكْرٍ وَ يُؤْنِسَهُ بِهِ.

… در شب معراج، اسم «علیم» که کلام به او منسوب است، رسول خدا را با صدای ابوبکر مورد خطاب قرار داد تا بدین وسیله جایگاه ابوبکر را به وی بشناساند، و وی را با صدای او از وحشت خارج نموده و به آرامش برساند.

 

17. فَلِلزَّمانِ حُكْمٌ في التَّقَدُّمِ لا في الْمَرْتَبَةِ كَالْخِلافَةِ بَعْدَ رَسولِ اللهِ الَّذي كانَ مِنْ حِكْمَةِ اللهِ تَعالَى أَنَّهُ أَعْطاها أَبابَكْرٍ ثُمَّ عُمَرَ ثُمَّ عُثْمانَ ثُمَّ عَليًّا بِحَسَبِ أَعْمارِهِمْ.

زمان در مقدم شدن موثر است نه در رتبه، مانند جانشيني رسول خدا كه از حكمت خدا بود که آن را به ابوبكر، بعد به عمر، سپس به عثمان و بعد به علي، مطابق اجل هايشان، عطا نمايد.

 

18. فَما بَقِيَ أَحَدٌ يَوْمَ ماتَ رَسولُ اللهِ إِلّا ذَهَلَ في ذَلِكَ الْيَوْمِ وَ خولِطَ في عَقْلِهِ وَ تَكَلَّمَ بِما لَيْسَ الْأَمْرُ عَلَيْهِ إِلّا أَبوبَكْرٍ الصِّدّيقُ فَما طَرَأَ عَلَيْهِ مِنْ ذَلِكَ أَمْرٌ… فَلَمّا ماتَ صلي الله عليه وسلم بَكَى النّاسُ وَ ضَجّوا إِلّا أَبابَكْرٍ امْتِثالًا لِقَوْلِهِ: إِذا وَجَبَ فَلاتَبْكينَّ باكيَةٌ.

 

در روزي كه رسول خدا از دنيا رفت، همه عقلشان را از دست دادند و سخناني خلاف واقع به زبان مي آوردند، به غير از ابوبكر صديق كه هيچ يك از اين حالات به او دست نداد… وقتي كه رسول خدا از دنيا رفت همه ي مردم جز ابوبكر گريه كردند و ناله سر دادند، و ابوبكر به خاطر رعايت دستور رسول خدا گريه نكرد، چون آن حضرت گفته بود: وقتي كه مرگ كسي فرا رسيد مبادا كسي گريه كند.

 

19. وَ لَمّا رَأَتْ هَذِهِ الطّائِفَةُ أَنَّ يونُسَ عليه السلام ما أُتِىَ عَلَيْهِ إِلّا مِنْ باطِنِهِ مِنَ الصِّفَةِ الَّتي قامَتْ بِهِ وَ مِنْ قَصْدِهِ شََغَلوا نُفوسَهُمْ بِتَمْحيصِ النّيّاتِ وَ الْقَصْدِ في حَرَكاتِهِمْ كُلِّها حَتَّى لايَنْوونَ إِلّا ما أَمَرَهُمُ اللهُ بِهِ أَنْ يَنْووهُ وَ يَقْصِدوهُ وَ هَذا غايَةُ ما يَقْدَرُ عَلَيْهِ رِجالُ اللهِ وَ هَذِهِ الطّائِفَةُ في الرِّجالِ قَليلونَ فَإِنَّهُ مَقامٌ ضَيِّقٌ جِدًّا يَحْتاجُ صاحِبُهُ إِلَى حُضورٍ دائِمٍ وَ أَكْبَرُ مَنْ كانَ فيهِ أَبوبَكْرٍ الصِّدّيقُ رضي الله عنه وَ لِهَذا قالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطّابِ رضي الله عنه فيهِ في حَرْبِ الْيَمامَةِ: فَما هُوَ إِلّا أَنْ رَأَيْتُ أَنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ شَرَحَ صَدْرَ أَبي بَكْرٍ لِلْقِتالِ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ لِمَعْرِفَةِ عُمَرَ بِاشْتِغالِ أَبي بَكْرٍ بِباطِنِهِ فَإِذا صَدَرَتْ مِنْهُ حَرَكَةٌ في ظاهِرِهِ فَما تَصْدُرُ إِلّا مِنْ إله وَ هُوَ عَزيزٌ وَ لِهَذا كانَ مَنْ يَفْهَمُ الْمَقاماتِ مِنَ الْمُتَقَدِّمينَ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِذا سَمِعوا أَوْ يُقالُ لَهُمْ إِنَّ رَسولَ اللهِ صلى الله عليه و سلم يَقولُ كَذا وَ كَذا يَقولونَ هَذا كَلامٌ ما خَرَجَ إِلّا مِنْ إله أَيْ هُوَ كَلامٌ إِلهيٌّ ما هُوَ كَلامُ مَخْلوقٍ.

 

وقتی این گروه فهمیدند که آن چه بر سر یونس آمد تنها به خاطر ویژگی درونی و نیت او بود، به پاک سازی نیت در کارهایشان مشغول شدند؛ تا جایی که غیر از آن چه خداوند دستور داده نیت نمی کنند؛ و این نهایت کاری است که مردان خدا توان انجامش را دارند، و این افراد تعدادشان اندک است، چرا که آن مقام، بسیار محدود می باشد و صاحبش نیازمند به این است که حضور پیوسته داشته باشد. بزرگ ترین شخصی که در این مقام قرار دارد ابوبکر صديق است، و به همین جهت است که عمر بن خطاب درباره ی او در جنگ یمامه گفت: دیدم که خداوند دل ابوبکر را برای پیکار آماده نموده بود، لذا فهمیدم که او حق است. عمر دریافته بود که ابوبکر به باطنش مشغول است، پس اگر در ظاهر حرکتی از او سر بزند جز از معبود- که همان عزیز باشد- سر نزده است. از همین رو، آن دسته از اهل کتاب که مقامات را می-فهمیدند، اگر می شنیدند یا به آن ها گفته می شد که رسول خدا صلي الله عليه (وآله) وسلم فلان سخن را گفته است، می گفتند: این سخن جز از معبود صادر نشده است، یعنی سخنی الهی است و سخن مخلوق نمی باشد.

 

20. فَقالَ النَّبيُّ صلى الله عليه و سلم: … «لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَليلًا لَاتَّخَذْتُ أَبابَکْرٍ خَليلًا وَ لَكِنْ صاحِبُكُمْ- يَعْني نَفْسَهُ- خَليلُ اللهِ».

پیغمبر صلي الله عليه (وآله) وسلم گفت: اگر می خواستم برای خود خلیلی انتخاب کنم یقینا ابوبکر را انتخاب می کردم، ولی من خلیل خدا هستم.

 

21. نودِيَ في لَيْلَةِ إِسْرائِهِ في اسْتيحاشِهِ بِلُغَةِ أَبى بَكْرٍ فَاَنِسَ بِصَوْتِ أَبى بَكْرٍ.

در شب معراج كه پيغمبر وحشت كرده بود، با زبان ابوبكر با ايشان صحبت شد كه مايه ي آرامش ايشان گردید.

 

22. خُلِقَ رَسولُ اللهِ وَ أَبوبَكْرٍ مِنْ طينَةٍ واحِدَةٍ، فَسَبَقَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه و سلم وَ صَلَّى أَبوبَكْرٍ (ثانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُما في الْغارِ إِذْ يَقولُ لِصاحِبِهِ لاتَحْزَنْ إِنَّ اللهَ مَعَنا) [توبه40]. فَكانَ كَلامُهُما كَلامَهُ سُبْحانَهُ.

 

رسول خدا و ابوبكر از يك طينت آفريده شده اند!!! محمد صلى الله عليه (وآله) وسلم پيشي گرفت و ابوبكر به عنوان نفر دوم نماز خواند، «در آن هنگامه اي كه آن دو در غار بودند، و يكي از آن ها به رفيقش مي-گفت: غم مخور كه خدا با ماست». پس كلام آن دو، كلام خداست.

 

23. أَ لاتَرى رَسولَ اللهِ صلى الله عليه و سلم أُتِيَ في الْمَنامِ بِقَدَحِ لَبَنٍ، قالَ: فَشَرِبْتُهُ حَتَّى خَرَجَ الرِّيُّ مِنْ أَظافيري ثُمَّ أَعْطَيْتُ فَضْلي عُمَرَ، قيلَ: ما أَوَّلْتَهُ يا رَسولَ اللهِ؟ قالَ: اَلْعِلْمُ.

آيا نمي بيني كه در خواب كاسه ی شيري به رسول خدا صلي الله عليه (وآله) وسلم داده شد. وی پس از اين كه آن را نوشيد گفت: سيراب شدن از انگشتانم بيرون آمد، سپس اضافه ام را به عمر دادم. از وی پرسيدند: يا رسول الله! تعبيرش چيست؟ گفت: دانش.

 

24. … فَمِنْ هَذا الْمَنْزِلِ تَعَيَّنَ هَؤُلاءِ الْأَرْبَعَةُ مِنْ غَيْرِهِمْ وَ تَعَيَّنَتِ الْعَشَرَةُ أَيْضًا مِنْ هَذا الْمَنْزِلِ الَّذينَ هُمْ أَبوبَكْرٍ وَ عُمَرُ وَ عُثْمانُ وَ عَليٌّ وَ سَعْدٌ وَ سَعيدٌ وَ طَلْحَةُ وَ الزُّبَيْرُ وَ عَبْدُالرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ وَ أَبوعُبَيْدَةُ بْنُ الْجَرّاحِ فَهَذا مَنْزِلُهُمْ الَّذي مِنْهُ عَيَّنَهُمْ رَسولُ اللهِ وَ شَهِدَ لَهُمْ بِالْجَنَّةِ في مَجْلِسٍ واحِدٍ بِأَسْمائِهِمْ.

 

… پس از همين منزل است كه اين چهار نفر (ابوبكر و عمر و عثمان و علي) براي جانشيني رسول خدا تعيين شده، و آن ده نفر يعني ابوبكر، عمر، عثمان، علي، سعد، سعيد، طلحه، زبير، عبدالرحمان بن عوف و ابوعبيده بن جراح را رسول خدا تعيين فرموده و در يك مجلس به بهشتي بودن آن ها گواهي داد.

 

25. وَ أَمّا مَذْهَبُنا فَإِنّا نَقولُ بِهِ «اَلتَّثْویبِ» شَرْعًا وَ إِنْ كانَ مِنْ فِعْلِ عُمَرَ فَإِنَّ الشّارِعَ قَرَّرَهُ.

عقیده ی ما درباره ی «تثویب» این است که شرعا مورد پذیرش است. این کار هر چند ابتکار عمر بوده ولی شارع آن را امضاء نموده است.(تثويب یعنی گفتن «الصلاة خير من النوم» در اذان نماز)

 

26. لَمّا تَلا رَسولُ اللهِ صلى الله عليه و سلم هَذِهِ السّورَةَ بَكَى أَبوبَكْرٍ الصِّدّيقُ رضي الله عنه وَحْدَهُ دونَ مَنْ كانَ في ذَلِكَ الْمَجْلِسِ وَ عَلِمَ أَنَّ اللهَ تَعالَى قَدْ نَعَى إِلَى رَسولِ اللهِ صلى الله عليه و سلم نَفْسَهُ وَ هُوَ كانَ أَعْلَمَ النّاسِ بِهِ.

 

پس از این که رسول خدا سوره ی نصر را تلاوت نمود، ابوبکر صدیق در میان تمام حاضرانِ در مجلس به تنهایی گریه کرد و فهمید که خداوند بدین وسیله، خبر مرگ رسول خدا صلي الله عليه (وآله) وسلم را به وی داده است، و او از همه ی مردم به این مطلب داناتر بود.

 

27. بَلْ قالَ: إِنْ يَكُنْ في أُمَّتى مُحَدَّثونَ فَعُمَرُ مِنْهُمْ.

رسول خدا صلي الله عليه (وآله) وسلم گفت: اگر در امت من محدَّث وجود داشته باشد عمر يكي از آن هاست.

 

28. …كَما كانَ عُمَرُ بْنُ الْخَطّابِ رضي الله عنه كانَ يُجَهِّزُ الْجَيْشَ في الصَّلاةِ فَإِنَّ الْمُؤْمِنَ الصّادِقَ ما لَهُ حَديثٌ إِلّا مَعَ رَبِّهِ وَ لايُناجي أَحَدًا مِنْ عِبادِاللهِ دونَ أَنْ يَرَى في ذَلِكَ مُناجاةَ رَبِّهِ بِحَسَبِ ما يَليقُ.

 

… هم چنان كه عمر بن خطاب در نماز، لشكر را آماده مي كرد؛ كه مومن صادق جز با پروردگارش سخن نمي گويد و در صورتي كه در مناجات با بندگان،‌ مناجاتِ پروردگارش را طبق آن چه شايسته است نبيند، با هيچ يك از آن ها مناجات نمي كند.

 

29. فَأَرادَ اللهُ أَنْ يُعْطِيَ مُحَمَّدًا ما أَعْطاهُ إِبْراهيمَ خَليلَهُ مَعَ ما عِنْدَهُ مِمّا لَيْسَ عِنْدَ غَيْرِهِ هَذا أَبوبَكْرٍ رضي الله عنه وَ هُوَ حَسَنَةٌ مِنْ حَسَناتِ رَسولِ اللهِ يَقولُ: اَلطَّبيبُ أَمْرَضَني وَ الْخَليلُ يَقولُ: (وَ إِذا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفينِ) [شعراء:80] فَانْظُرْ ما بَيْنَ الْقَوْلَيْنِ تَجِدْ قَوْلَ أَبي بَكْرٍ أَحَقُّ وَ انْظُرْ ما بَيْنَ الْأَدَبَيْنِ تَجِدِ الْخَليلَ أَكْثَرَ أَدَبًا.

 

پس خداوند اراده فرمود تا به محمد علاوه بر بخشش هایی كه تنها به وی داده بود، همان چيزي را عطا كند كه به خليلش ابراهيم عطا نمود. اين ابوبكر رضي الله عنه است و او حسنه اي از حسنات رسول خدا مي باشد كه مي گويد: طبيب مرا بيمار نموده و خليل هم مي گويد: هنگامي كه بيمار شوم او مرا شفا مي دهد. در اين دو سخن بيانديش! مي بيني كه سخن ابوبكر درست تر است و سخن خليل مودبانه تر.

 

30. كُنْ عُمَريَّ الْفِعْلِ فَإِنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطّابِ رضي الله عنه يَقولُ: «مَنْ خَدَعَنا في اللهِ انْخَدَعْنا لَهُ» فَاحْذَرْ يا أَخي إِذا رَأَيْتَ أَحَدًا يَخْدَعُكَ في اللهِ وَ أَنْتَ تَعْلَمُ بِخِداعِهِ إِيّاكَ فَمِنْ كَرَمِ الْأَخْلاقِ أَنْ تَنْخَدِعَ لَهُ وَ لاتوجِدَهُ إِنَّكَ عَرَفْتَ بِخِداعِهِ وَ تُبالِهِ لَهُ حَتَّى يَغْلِبَ عَلَى ظَنِّهِ أَنَّهُ قَدْ أَثَّرَ فيكَ بِخِداعِهِ وَ لايَدْري أَنَّكَ تَعْلَمُ بِذَلِكَ.

 

کار َتو مانند عمر باشد که او می گفت: «هر کس به خاطر خدا ما را فریب دهد، فریب او را می خوریم». پس بر حذر باش از این که وقتی کسی تو را به خاطر خدا فریفت و تو هم به این موضوع آگاهی داشتی فریبش را نخوری که یکی از اخلاق کریمانه این است که فریبش را بخوری، و به او اعلام نکن که از فریب او اطلاع داری تا فکر کند که فریبش در تو اثر کرده و تو هم از آن آگاه نیستی.

 

31. وَ كانَ مِنْهُمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطّابِ أَعْني مِنْ أَهْلِ الْأَقْفالِ. يَقولُ اللهُ تَعالَى: (أَمْ عَلَى‏ قُلوبٍ أَقْفالُها) [محمد صلي الله عليه وآله:24] فَلَمّا تَوَلَّى اللهُ فَتْحَهُ أَسْلَمَ فَشَدَّ اللهُ بِهِ الْإِسْلامَ وَ عَضَدَهُ رضي الله عنه و أرضاه.

 

عمر بن خطاب از کسانی بود که خداوند درباره ی آن ها فرموده: بر دل-های آن ها قفل زده شده ولی پس از این که خداوند دلش را گشود، اسلام آورد و به وسیله ی او اسلام را نیرومند نمود و یاری رساند، و از وی راضی شد.

 

32. …فَيُعْلَمُ أَنَّ الْحُكْمَ في تَأْخيرِهِ وَ تَقَدُّمِ غَيْرِهِ لِلزَّمانِ كَخِلافَةِ أَبي بَكْرٍ وَ عُمَرَ ثُمَّ عُثْمانَ ثُمَّ عَليٍّ رَضِيَ اللهُ عَنْ جَميعِهِمْ فَما مِنْهُمْ واحِدٌ إِلّا وَ هُوَ مُتَرَشِّحٌ لِلتَّقَدُّمِ وَ الْخِلافَةُ مُؤَهَّلٌ لَها فَلَمْ يَبْقَ حُكْمٌ لِتَقَدُّمِ بَعْضِهِمْ عَلَى بَعْضٍ فيها عِنْدَاللهِ لِفَضْلٍ يُعْلَمُ تَطْلُبُهُ الْخِلافَةُ فَما كانَ إِلّا الزَّمانُ فَلَمّا كانَ في عِلْمِ اللهِ أَنَّ أَبابَكْرٍ يَموتُ قَبْلَ عُمَرَ وَ عُمَرُ يَموتُ قَبْلَ عُثْمانَ وَ عُثْمانُ يَموتُ قَبْلَ عَليٍّ رَضِيَ اللهُ عَنْ جَميعِهِمْ وَ الْكُلُّ لَهُ حُرْمَةٌ عِنْدَاللهِ فَجَعَلَ خِلافَةَ الْجَماعَةِ كَما وَقَعَ فَقَدَّمَ مَنْ عَلِمَ اِنَّ أَجَلَهُ يَسْبِقُ أَجَلَ غَيْرِهِ مِنْ هَؤُلاءِ الْأَرْبَعَةِ فَما قَدَّمَ مَنْ قَدَّمَ مِنْهُمْ لِكَوْنِهِ أَكْثَرَ أَهْليَّةً مِنَ الْمُتَأَخِّرِ مِنْهُمْ في نَظَري وَ اللهُ أَعْلَمُ فَالظّاهِرُ أَنَّهُ مِنْ كَوْنِ الْآجالِ.

 

… پس معلوم شد که حکم در عقب افتادن او و جلو افتادن دیگری به خاطر زمان است، مانند خلافت ابوبکر و عمر و عثمان و علی. هر کدام از آن ها شایسته ی جلو افتادن در خلافت نسبت به دیگران بوده، و این-كه یکی از آن ها بر دیگری پیشی گرفته به دلیل فضیلتی در نزد خداوند نبوده که لازمه ی خلافت باشد. پس جلو افتادن یکی و عقب افتادن دیگری برای به دست گرفتن حکومت، تنها به سبب زمان بوده، یعنی از آن جا که خداوند می دانسته ابوبکر پیش از عمر و عمر پیش از عثمان و عثمان پیش از علی می میرد و همگی آن ها در پیشگاه خداوند دارای حرمت هستند، خلافت آن ها را به همان ترتیبی که وقوع پیدا کرد، قرار داد. پس هر کس که مرگش زودتر فرا می رسد، باید زودتر به خلافت برسد!

 

33. في أَرْضِكُمْ قَبْرُ النَّبيِّ وَ بَيْتُهُ وَ الْمِنْبَرُ الْعالي الرَّفيعُ الْأَطْوَلُ‏ وَ بِها قُبورُ السّابِقينَ بِفَضْلِهِمْ عُمَرُ وَ صاحِبُهُ الرَّفيقُ الْأَفْضَلُ

در زمین شما آرامگاه و خانه و منبر بلند مرتبه ای وجود دارد. در آن جا قبر مسلمانان اولیه، عمر و رفیق برترینش (ابوبکر) قرار دارد.

 

34. وَ كَذَلِكَ ما أَحْدَثَهُ مُعاويَةُ كاتِبُ رَسولِ اللهِ صلى الله عليه و سلم وَ صِهْرُهُ خالُ الْمُؤْمِنينَ.

هم چنین است کارهایی که معاویه کاتب رسول خدا صلي الله عليه (وآله) وسلم و دایی مومنان پدید آورد.

 

کتابنامه

ابن عربي الحاتمي الطائي، ابوبكر محمد بن على (638ق)، رسائل ابن عربي، تحقیق محمد عبدالکریم النمری، بیروت: دارالکتب العلمية، 2007م.

ـــــــــــــــــــــــــ الفتوحات المكية، ضبطه و صحّحه و وضع فهارسه أحمد شمس الدین، ط1، بیروت: دارالکتب العلمية، 1420ق.

ـــــــــــــــــــــــــ فصوص الحكم، تعليقات ابوالعلاء عفيفي، بيروت: دار إحياء الكتب العربية، ‏‎۱۳۶۵ق.

مالك بن أنس الأصبحي المدني (179ق)، موطأ مالك، تصحیح و ترقیم و تعلیق محمد فؤاد عبدالباقي، بيروت: دار إحياء التراث العربي، 1406ق.